๖. อภิญญาวรรค เล่ม ๒๑

(๒๖) ๖. อภิญญาวรรค

๑. อภิญญาสูตร

ว่าด้วยธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญา ๔ ประการ

{๒๕๔} [๒๕๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีธรรม ๔ ประการนี้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงกำหนดรู้ไว้

(๒) ธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงละเสีย

(๓) ธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงให้เจริญ

(๔) ธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงทำให้แจ่มแจ้ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงกำหนดรู้ไว้เป็น

ไฉน คือ อุปาทานขันธ์ ๕ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงกำหนดรู้ไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงละเสียเป็นไฉน

คือ อวิชชาและภวตัณหา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงละเสีย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงให้เจริญเป็นไฉน

คือ สมถะและวิปัสสนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าธรรมที่รู้ยิ่งด้วย

ปัญญาแล้วพึงให้เจริญ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงทำให้แจ่มแจ้งเป็น

ไฉน คือ วิชชาและวิมุตติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าธรรมที่รู้ยิ่งด้วยปัญญาแล้วพึงทำให้แจ่มแจ้ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีธรรม ๔ ประการนี้แล”

๒. ปริเยสนาสูตร

ว่าด้วยการแสวงหา ๔ ประการ

{๒๕๕} [๒๕๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนริยปริเยสนา การแสวงหาอันไม่ประเสริฐมี ๔ ประการนี้ อนริยปริเยสนา ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้มีชราเป็นธรรมดา ยัง

แสวงหาสิ่งที่มีชราเป็นธรรมดานั่นแลอยู่

(๒) ตนเองเป็นผู้มีพยาธิเป็นธรรมดายังแสวงหาสิ่งที่มีพยาธิ

เป็นธรรมดานั่นแลอยู่

(๓) ตนเองเป็นผู้มีมรณะเป็นธรรมดา ยังแสวงหาสิ่งที่มีมรณะ

เป็นธรรมดานั่นแลอยู่

(๔) ตนเองเป็นผู้มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดายังแสวงหา

สิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดานั่นแลอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนริยปริเยสนามี ๔ ประการนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยปริเยสนา การแสวงหาอย่างประเสริฐมี ๔

ประการนี้ อริยปริเยสนา ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้ตนเองเป็นผู้มีชราเป็นธรรมดา รู้

โทษในสิ่งที่มีชราเป็นธรรมดาแล้วย่อมแสวงหานิพพานอัน

ไม่มีชรา เป็นแดนเกษมจากโยคะชั้นเยี่ยม

(๒) ตนเองเป็นผู้มีพยาธิเป็นธรรมดา รู้โทษในสิ่งที่มีพยาธิเป็น

ธรรมดาแล้วย่อมแสวงหานิพพานอันไม่มีพยาธิ เป็นแดน

เกษมจากโยคะชั้นเยี่ยม

(๓) ตนเองเป็นผู้มีมรณะเป็นธรรมดา รู้โทษในสิ่งที่มีมรณะ

เป็นธรรมดาแล้วย่อมแสวงหานิพพานอันเป็นอมตะเป็น

แดนเกษมจากโยคะชั้นเยี่ยม

(๔) ตนเองเป็นผู้มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา รู้โทษในสิ่งที่

มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดาแล้วย่อมแสวงหานิพพาน

อันไม่เศร้าหมอง เป็นแดนเกษมจากโยคะชั้นเยี่ยม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยปริเยสนามี ๔ ประการนี้แล”

๓. สังคหวัตถุสูตร

ว่าด้วยธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวน้ำใจกัน ๔ ประการ

{๒๕๖} [๒๕๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ธรรมเครื่องยึดเหนี่ยวนํ้าใจกันไว้มี ๔ ประการนี้ สังคหวัตถุ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ทาน การแบ่งปัน

(๒) เปยยวัชชะ การเจรจาถ้อยคำน่ารัก

(๓) อัตถจริยา การประพฤติประโยชน์

(๔) สมานัตตตา ความมีตนสม่ำเสมอ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุมี ๔ ประการนี้แล”

๔. มาลุงกยปุตตสูตร

ว่าด้วยตรัสเหตุเกิดแห่งตัณหาแก่พระมาลุงกยบุตร

{๒๕๗} [๒๕๗] ครั้งนั้นแล ท่านพระมาลุงกยบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระ

ภาคเจ้าได้โปรดแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังแล้วพึงปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานด้วยเถิด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมาลุงกยบุตร ที่นี้เราจักพูดกะพวก

ภิกษุหนุ่มอย่างไรเล่า ในเมื่อท่านเป็นคนแก่เฒ่า เป็นผู้ใหญ่มาขอโอวาท ตถาคตแต่โดยย่อ”

ท่านพระมาลุงกยบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มี

พระภาคเจ้าโปรดทรงแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด ขอพระสุคตเจ้าโปรดทรงแสดงธรรมโดยย่อด้วยเถิด ถ้ากระไร ข้าพระองค์จะพึงรู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้บ้าง ถ้ากระไรข้าพระองค์จะพึงเป็นทายาทแห่งพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าได้บ้าง”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมาลุงกยบุตร เหตุเกิดแห่งตัณหา

ซึ่งเป็นที่ที่ตัณหาเมื่อเกิดย่อมเกิดขึ้นแก่ภิกษุมี ๔ ประการนี้ เหตุเถิดแห่งตัณหา๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ตัณหาเมื่อเกิดขึ้นแก่ภิกษุย่อมเกิดขึ้นเพราะจีวรเป็นเหตุ ๑ เพราะบิณฑบาตเป็นเหตุ ๑ เพราะเสนาสนะเป็นเหตุ ๑ เพราะความเป็นและความไม่เป็นอย่างนั้นอย่างนี้เป็นเหตุ ๑

ดูก่อนมาลุงกยบุตร เหตุเกิดแห่งตัณหาซึ่งเป็นที่ที่ตัณหาเมื่อเกิดขึ้นย่อม

เกิดขึ้นแก่ภิกษุ ๔ ประการนี้แล

ดูก่อนมาลุงกยบุตร เพราะภิกษุละตัณหาได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้

เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดาภิกษุนี้เราจึงเรียกว่าตัดตัณหาได้เด็ดขาดแล้ว รื้อสังโยชน์ได้แล้ว ได้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้แล้วเพราะละมานะโดยชอบ”

ลำดับนั้นแล ท่านพระมาลุงกยบุตรอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงโอวาท

ด้วยพระโอวาทนี้แล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป ต่อจากนั้นแล ท่านพระมาลุงกยบุตรปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชมาเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกัน ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้

ก็แล ท่านพระมาลุงกยบุตรได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระ

อรหันต์ทั้งหลาย

๕. กุลสูตร

ว่าด้วยเหตุให้ตระกูลดำรงอยู่ไม่ได้นาน

{๒๕๘} [๒๕๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลใดตระกูลหนึ่งถึงความยิ่งใหญ่ในโภคทรัพย์แล้ว จะดำรงอยู่ไม่ได้นานเพราะเหตุ ๔ ประการ หรือประการใดประการหนึ่งใน ๔ ประการนั้น เหตุ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่แสวงหาพัสดุที่หายแล้ว

(๒) ไม่ซ่อมแซมพัสดุที่คร่ำคร่า

(๓) ไม่รู้จักประมาณในการบริโภค

(๔) ตั้งสตรีหรือบุรุษผู้ทุศีลให้เป็นใหญ่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลใดตระกูลหนึ่งถึงความยิ่งใหญ่ในโภคทรัพย์

แล้ว จะดำรงอยู่ไม่ได้นานเพราะเหตุ ๔ ประการ หรือประการใดประการหนึ่งใน ๔ ประการนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลใดตระกูลหนึ่งถึงความยิ่งใหญ่ในโภคทรัพย์

แล้ว จะดำรงอยู่ได้นานเพราะเหตุ ๔ ประการ หรือประการใดประการหนึ่งใน๔ ประการนั้น เหตุ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) แสวงหาพัสดุที่หายแล้ว

(๒) ซ่อมแซมพัสดุที่คร่ำคร่า

(๓) รู้จักประมาณในการบริโภค

(๔) ตั้งสตรีหรือบุรุษผู้มีศีลให้เป็นใหญ่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลใดตระกูลหนึ่งถึงความยิ่งใหญ่ในโภคทรัพย์

แล้ว จะดำรงอยู่ได้นานเพราะเหตุ ๔ ประการ หรือประการใดประการหนึ่งใน๔ ประการนั้น”

๖. ปฐมอาชานียสูตร

ว่าด้วยองค์ ๔ ของม้าต้น สูตรที่ ๑

{๒๕๙} [๒๕๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามของพระราชาประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นม้าต้น นับว่าเป็นราชพาหนะได้ องค์ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ม้าอาชาไนยตัวงามของพระราชาในโลกนี้

(๑) สมบูรณ์ด้วยสี (๒) สมบูรณ์ด้วยกำลัง

(๓) สมบูรณ์ด้วยฝีเท้าเร็ว (๔) สมบูรณ์ด้วยทรวดทรง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามของพระราชาประกอบด้วยองค์๔ ประการนี้แลย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นม้าต้น นับว่าเป็นราชพาหนะได้

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ

ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรทำ

อัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ (๒) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกาลัง

(๓) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความว่องไว

(๔) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทรวดทรง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะอย่างไร คือ ภิกษุ

ในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมแล้วด้วยความสำรวมในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลังอย่างไร คือ ภิกษุใน

ธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม มีเรี่ยวแรง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดทิ้งธุระในกุศลธรรมอยู่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลังอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความว่องไวอย่างไร คือ

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัยนี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินิปฏิปทา, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความว่องไวอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทรวดทรงอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีปกติได้รับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทรวดทรงอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมเป็น

ผู้ควรแก่ของคำนับ ... ที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๗. ทุติยอาชานียสูตร

ว่าด้วยองค์ ๔ ของม้าต้น สูตรที่ ๒

{๒๖๐} [๒๖๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามของพระราชาประกอบด้วยองค์ ๔ ประการ ย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นม้าต้น นับว่าเป็นราชพาหนะได้ องค์ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ม้าอาชาไนยตัวงามของพระราชาในโลกนี้

(๑) สมบูรณ์ด้วยสี (๒) สมบูรณ์ด้วยกำลัง

(๓) สมบูรณ์ด้วยฝีเท้าเร็ว (๔) สมบูรณ์ด้วยทรวดทรง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามของพระราชาประกอบด้วยองค์๔ประการนี้แล ย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นม้าต้น นับว่าเป็นราชพาหนะได้

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ

ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรทำ

อัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะ

(๒) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลัง

(๓) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความว่องไว

(๔) เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทรวดทรง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะอย่างไร คือ ภิกษุ

ในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมแล้วด้วยความสำรวมในปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวรรณะอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลังอย่างไร คือ ภิกษุ

ในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม มีเรี่ยวแรง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดทิ้งธุระในกุศลธรรมอยู่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยกำลังอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความว่องไวอย่างไร คือ

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยความว่องไวอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทรวดทรงอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีปกติได้รับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทรวดทรงอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อม

เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... ที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๘. พลสูตร

ว่าด้วยกำลัง ๔ ประการ

{๒๖๑} [๒๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กำลังมี ๔ ประการนี้ กำลัง ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กำลังคือความเพียร (๒) กำลังคือสติ

(๓) กำลังคือสมาธิ (๔) กำลังคือปัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กำลังมี ๔ ประการนี้แล”

๙. อรัญญสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการไม่ควรอยู่ป่า

{๒๖๒} [๒๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการไม่ควรเสพอาศัยเสนาสนะอันสงัดคือป่าและราวป่า ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ประกอบด้วยกามวิตก

(๒) ประกอบด้วยพยาปาทวิตก

(๓) ประกอบด้วยวิหิงสาวิตก

(๔) ด้อยปัญญา โง่เขลา บ้าน้ำลาย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลไม่ควร

เสพอาศัยเสนาสนะอันสงัดคือป่าและราวป่า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจึงควรเสพ

อาศัยเสนาสนะอันสงัดคือป่าและราวป่า ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ประกอบด้วยเนกขัมมวิตก

(๒) ประกอบด้วยอพยาปาทวิตก

(๓) ประกอบด้วยอวิหิงสาวิตก

(๔) มีปัญญา ไม่โง่เขลา ไม่บ้าน้ำลาย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลจึงควร

เสพอาศัยเสนาสนะอันสงัดคือป่าและราวป่า”

๑๐. กัมมสูตร

ว่าด้วยธรรมที่เป็นอันตรายต่อการบริหารตน ๔ ประการ

{๒๖๓} [๒๖๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจัดเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมากธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กายกรรมที่มีโทษ (๒) วจีกรรมที่มีโทษ

(๓) มโนกรรมที่มีโทษ (๔) ทิฏฐิที่มีโทษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลจัดเป็น

คนเขลา ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจัดเป็น

บัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูก

ทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กายกรรมที่ไม่มีโทษ (๒) วจีกรรมที่ไม่มีโทษ

(๓) มโนกรรมที่ไม่มีโทษ (๔) ทิฏฐิที่ไม่มีโทษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลจัด

เป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก”

จบ อภิญญาวรรคที่ ๖

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อภิญญาสูตร ๒. ปริเยสนาสูตร

๓. สังคหวัตถุสูตร ๔. มาลุงกยปุตตสูตร

๕. กุลสูตร ๖. ปฐมอาชานียสูตร

๗. ทุติยอาชานียสูตร ๘. พลสูตร

๙. อรัญญสูตร ๑๐. กัมมสูตร

(๒๗) ๗. กัมมปถวรรค

๑. ปาณาติปาตีสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทําให้เกิดในนรก สวรรค์ ๔ ประการ

{๒๖๔} [๒๖๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจะต้องตกนรกเหมือนถูกนำมาฝังไว้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ตนเองเป็นผู้ฆ่าสัตว์

{๒) ชักชวนผู้อื่นในการฆ่าสัตว์

(๓) พอใจในการฆ่าสัตว์

(๔) กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการฆ่าสัตว์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลจะต้อง

ตกนรกเหมือนถูกนำมาฝังไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจะได้ไป

สวรรค์เหมือนถูกเชิญมาประดิษฐานไว้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ-----

๒. อทินนาทายีสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้เกิดในนรก สวรรค์ ๔ ประการ

{๒๖๕} [๒๖๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจะต้องตกนรกเหมือนถูกนำมาฝังไว้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ตนเองเป็นผู้ลักทรัพย์

(๒) ชักชวนผู้อื่นในการลักทรัพย์

(๓) พอใจในการลักทรัพย์

(๔) กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการลักทรัพย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลจะต้องตกนรกเหมือนถูกนำมาฝังไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการจะได้ไป

สวรรค์เหมือนถูกเชิญมาประดิษฐานไว้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ตนเองเป็นผู้เว้นขาดจากการลักทรัพย์

(๒) ชักชวนผู้อื่นให้งดเว้นจากการลักทรัพย์

(๓) พอใจในการงดเว้นจากการลักทรัพย์

(๔) กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการงดเว้นจากการลักทรัพย์