๓. ทุจริตวรรค เล่ม ๒๑

จตฺตาริมานิ ภิกฺขเว วจีทุจฺจริตานิ. กตมานิ จตฺตาริ ? มุสาวาโท ปิสุณา วาจา ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป. อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ วจีทุจฺจริตานิ.

จตฺตาริมานิ ภิกฺขเว วจีสุจริตานิ. กตมานิ จตฺตาริ ? สจฺจวาจา อปิสุณา วาจา สณฺหา วาจา มนฺตาภาสา. (๑) อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ วจีสุจริตานีติ. ปฐมํ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้ วจีทุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. มุสาวาท (พูดเท็จ) ๒. ปิสุณาวาจา (พูดส่อเสียด)

๓. ผรุสวาจา (พูดคำหยาบ) ๔. สัมผัปปลาปะ (พูดเพ้อเจ้อ)

ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้แล

ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้

วจีสุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. สัจจวาจา (พูดจริง) ๒. อปิสุณาวาจา (พูดไม่ส่อเสียด)

๓. สัณหวาจา (พูดอ่อนหวาน) ๔. มันตภาสา (พูดด้วยปัญญา)

ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้แล

ทุจจริตสูตรที่ ๑ จบ

๒. ทิฏฺฐิสุตฺต จตูหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ ? กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน มิจฺฉาทิฏฺฐิยา. อิเมหิ โข ภิกฺขเว จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ. สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ.

จตูหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต พฺยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ. อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ ? กายสุจริเตน วจีสุจริเตน มโนสุจริเตน สมฺมาทิฏฺฐิยา. อิเมหิ โข ภิกฺขเว จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต พฺยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตีติ. ทุติยํ.

๒. ทิฏฐิสูตร

ว่าด้วยทิฏฐิ

ภิกษุทั้งหลาย คนพาลผู้ไม่เฉียบแหลม เป็นอสัตบุรุษ ประกอบด้วย ธรรม ๔ ประการย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ถูกทำลาย มีความเสียหาย ถูกผู้รู้ ติเตียนและประสพสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก

ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. กายทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยกาย)

๒. วจีทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยวาจา)

๓. มโนทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยใจ)

๔. มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด)

ภิกษุทั้งหลาย คนพาลผู้ไม่เฉียบแหลม เป็นอสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ถูกทำลาย มีความเสียหาย ถูกผู้รู้ติเตียน และประสพสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมากภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตผู้เฉียบแหลม เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีความเสียหาย ไม่ถูก ผู้รู้ติเตียนและประสพบุญเป็นอันมากธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. กายสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยกาย)

๒. วจีสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยวาจา)

๓. มโนสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยใจ)

๔. สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตผู้เฉียบแหลม เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีความเสียหาย ไม่ ถูกผู้รู้ติเตียนและประสพบุญเป็นอันมาก

ทิฏฐิสูตรที่ ๒ จบ

๓. อกตญฺญุตาสุตฺต จตูหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล อพฺยตฺโต อสปฺปุริโส ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ จตูหิ ? กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน อกตญฺญุตา อกตเวทิตา ฯเปฯ กายสุจริเตน วจีสุจริเตน มโนสุจริเตน กตญฺญุตา กตเวทิตา ฯเปฯ ตติยํ.

๓. อกตัญญุตาสูตร

ว่าด้วยความเป็นผู้ไม่รู้คุณและความเป็นผู้รู้คุณ

ภิกษุทั้งหลาย คนพาลผู้ไม่เฉียบแหลม เป็นอสัตบุรุษ ประกอบด้วย ธรรม ๔ ประการย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ถูกทำลาย มีความเสียหาย ถูกผู้รู้ ติเตียนและประสพสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก

ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. กายทุจริต ๒. วจีทุจริต

๓. มโนทุจริต ๔. อกตัญญุตา อกตเวทิตา

ฯลฯ

๑. กายสุจริต ๒. วจีสุจริต

๓. มโนสุจริต ๔. กตัญญุตา กตเวทิตา

ฯลฯ

อกตัญญุตาสูตรที่ ๓ จบ

๔. ปาณาติปาตีสุตฺต ฯเปฯ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุ มิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ ฯเปฯ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุ มิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ. ฯเปฯ จตุตฺถํ.

๔. ปาณาติปาตีสูตร

ว่าด้วยผู้ฆ่าสัตว์และผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์

ฯลฯ

๑. เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๒. เป็นผู้ลักทรัพย์

๓. เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๔. เป็นผู้พูดเท็จ

ฯลฯ

๑. เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์

๒. เป็นผู้เว้นขาดจากการลักทรัพย์

๓. เป็นผู้เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม

๔. เป็นผู้เว้นขาดจากการพูดเท็จ

ฯลฯ

ปาณาติปาตีสูตรที่ ๔ จบ

๕. ปฐมมคฺคสุตฺต ฯเปฯ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวาโจ โหติ, มิจฺฉากมฺมนฺโต โหติ ฯเปฯ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาโจ โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต โหติ. ฯเปฯ ปญฺจมํ.

๕. ปฐมมัคคสูตร

ว่าด้วยมรรค สูตรที่ ๑

ฯลฯ

๑. มีมิจฉาทิฏฐิ ๒. มีมิจฉาสังกัปปะ

๓. มีมิจฉาวาจา ๔. มีมิจฉากัมมันตะ

ฯลฯ

๑. มีสัมมาทิฏฐิ ๒. มีสัมมาสังกัปปะ

๓. มีสัมมาวาจา ๔. มีสัมมากัมมันตะ

ฯลฯ

ปฐมมัคคสูตรที่ ๕ จบ

๖. ทุติยมคฺคสุตฺต ฯเปฯ มิจฺฉาอาชีโว โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสติ โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ ฯเปฯ สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ. ฯเปฯ ฉฏฺฐํ.

๖. ทุติยมัคคสูตร

ว่าด้วยมรรค สูตรที่ ๒

ฯลฯ

๑. มีมิจฉาอาชีวะ ๒. มีมิจฉาวายามะ

๓. มีมิจฉาสติ ๔. มีมิจฉาสมาธิ

ฯลฯ

๑. มีสัมมาอาชีวะ ๒. มีสัมมาวายามะ

๓. มีสัมมาสติ ๔. มีสัมมาสมาธิ

ฯลฯ

ทุติยมัคคสูตรที่ ๖ จบ

๗. ปฐมโวหารปถสุตฺต ฯเปฯ อทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาที โหติ, อสุเต สุตวาที โหติ, อมุเต มุตวาที โหติ, อวิญฺญาเต วิญฺญาตวาที โหติ ฯเปฯ อทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาที โหติ, อสุเต อสุตวาที โหติ, อมุเต อมุตวาที โหติ, อวิญฺญาเต อวิญฺญาตวาที โหติ. ฯเปฯ สตฺตมํ.

๗. ปฐมโวหารปถสูตร

ว่าด้วยครรลองแห่งโวหาร สูตรที่ ๑

ฯลฯ

๑. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าได้เห็น

๒. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าได้ฟัง

๓. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าได้ทราบ

๔. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าได้รู้

ฯลฯ

๑. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น

๒. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าไม่ได้ฟัง

๓. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ

๔. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าไม่ได้รู้

ฯลฯ

ปฐมโวหารปถสูตรที่ ๗ จบ

๘. ทุติยโวหารปถสุตฺต ฯเปฯ ทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาที โหติ, สุเต อสุตวาที โหติ, มุเต อมุตวาที โหติ, วิญฺญาเต อวิญฺญาตวาที โหติ ฯเปฯ ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาที โหติ, สุเต สุตวาที โหติ, มุเต มุตวาที โหติ, วิญฺญาเต วิญฺญาตวาที โหติ. ฯเปฯ อฏฺฐมํ.

๘. ทุติยโวหารปถสูตร

ว่าด้วยครรลองแห่งโวหาร สูตรที่ ๒

ฯลฯ

๑. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น

๒. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้ฟังว่าไม่ได้ฟัง

๓. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ

๔. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้รู้ว่าไม่ได้รู้

ฯลฯ

๑. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้เห็นว่าได้เห็น

๒. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้ฟังว่าได้ฟัง

๓. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้ทราบว่าได้ทราบ

๔. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้รู้ว่าได้รู้

ฯลฯ

ทุติยโวหารปถสูตรที่ ๘ จบ

๙. อหิริกสุตฺต ฯเปฯ อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ ฯเปฯ สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, หิรีมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ. ฯเปฯ นวมํ.

๙. อหิริกสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่มีหิริและผู้มีหิริ

ฯลฯ

๑. เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๒. เป็นผู้ทุศีล

๓. เป็นผู้ไม่มีหิริ ๔. เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ

ฯลฯ

๑. เป็นผู้มีศรัทธา ๒. เป็นผู้มีศีล

๓. เป็นผู้มีหิริ ๔. เป็นผู้มีโอตตัปปะ

ฯลฯ

อหิริกสูตรที่ ๙ จบ

๑๐. ทุปฺปญฺญสุตฺต ฯเปฯ อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ฯเปฯ สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข ภิกฺขเว จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต พฺยตฺโต สปฺปุริโส อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, อนวชฺโช จ โหติ อนนุวชฺโช วิญฺญูนํ, พหุญฺจ ปุญฺญํ ปสวตีติ. ทสมํ.

๑๐. ทุปปัญญสูตร

ว่าด้วยผู้มีปัญญาทรามและผู้มีปัญญา

ฯลฯ

๑. เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๒. เป็นผู้ทุศีล

๓. เป็นผู้เกียจคร้าน ๔. เป็นผู้มีปัญญาทราม

ฯลฯ

๑. เป็นผู้มีศรัทธา ๒. เป็นผู้มีศีล

๓. เป็นผู้ปรารภความเพียร ๔. เป็นผู้มีปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตผู้เฉียบแหลม เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีความเสียหาย ไม่ถูก ผู้รู้ติเตียนและประสพบุญเป็นอันมาก

ทุปปัญญสูตรที่ ๑๐ จบ

๑๑. กวิสุตฺต จตฺตาโรเม ภิกฺขเว กวี. กตเม จตฺตาโร ? จินฺตากวิ สุตกวิ อตฺถกวิ ปฏิภาณกวิ. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร กวีติ. เอกาทสมํ. ทุจฺจริตวคฺโค ตติโย. ตสฺสุทฺทานํ

ทุจฺจริตํ ทิฏฺฐิ อกตญฺญู จ ปาณาติปาตาปิ เทฺว มคฺคา

เทฺว โวหารปถา วุตฺตา อหิริกํ ทุปฺปญฺญกวินา จาติ.

๑๑. กวิสูตร

ว่าด้วยกวี

ภิกษุทั้งหลาย กวี ๔ จำพวกนี้

กวี ๔ จำพวก ไหนบ้าง คือ

๑. จินตากวี ๒. สุตกวี

๓. อัตถกวี ๔. ปฏิภาณกวี

ภิกษุทั้งหลาย กวี ๔ จำพวกนี้แล

กวิสูตรที่ ๑๑ จบ

ทุจจริตวรรคที่ ๔ จบ

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ทุจจริตสูตร ๒. ทิฏฐิสูตร

๓. อกตัญญุตาสูตร ๔. ปาณาติปาตีสูตร

๕. ปฐมมัคคสูตร ๖. ทุติยมัคคสูตร

๗. ปฐมโวหารปถสูตร ๘. ทุติยโวหารปถสูตร

๙. อหิริกสูตร ๑๐. ทุปปัญญสูตร