ปุตตสูตร เล่ม ๒๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้ต่ำมา สูงไปเป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เกิดมาครั้งหลังสุดในตระกูลที่ต่ำ คือ ในตระกูลจัณฑาล ...

แต่เขาประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ ครั้นแล้วหลังจากตายไป เขา

ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ต่ำมา สูงไป

เป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้สูงมา ต่ำไปเป็นอย่างไร คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้เกิดมาครั้งหลังสุดในตระกูลสูง คือ ในตระกูลขัตติยมหาศาล ... แต่เขากลับประพฤติทุจริตด้วย กาย วาจา ใจครั้นแล้วหลังจากตายไป

เขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สูงมาตํ่าไปเป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้สูงมา สูงไปเป็นอย่างไร คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้เกิดมาครั้งหลังสุดในตระกูลสูง คือ ในตระกูลขัตติยมหาศาล ...

และเขายังประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ ครั้นแล้วหลังจากตายไป เขาย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้สูงมา สูงไปเป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยูในโลก,,

๗. ปุตตสูตร

ว่าด้วยสมณะ ๔ ประเภท

{๘๗} [๘๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลเป็นสมณะผู้ไม่หวั่นไหว

(๒) บุคคลเป็นสมณะเปรียบด้วยดอกบัวขาว

(๓) บุคคลเป็นสมณะเปรียบด้วยดอกบัวหลวง

(๔) บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นสมณะไม่หวั่นไหวอย่างไร คือ ภิกษุ

ในธรรมวินัยนี้ผู้ยังเป็นเสขะ ดำเนินปฏิปทา ปรารถนาความเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เชฎฐโอรสของพระมหากษัตริย์ผู้ทรงได้รับมูรธาภิเษกแล้วเป็นผู้ควรจะได้อภิเษก แต่ยังไม่อภิเษกก่อน เป็นผู้ถึงความแน่นอนที่จะได้อภิเษก ฉันใด ภิกษุผู้ยังเป็นเสขะ ดำเนินปฏิปทา ปรารถนาความเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลายบุคคลเป็นสมณะผู้ไม่หวั่นไหวอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นสมณะเปรียบด้วยดอกบัวขาวอย่างไร

คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ที่ทําให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้

แต่ยังมิได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยนามกายอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะเปรียบด้วยดอกบัวขาวอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นสมณะเปรียบด้วยดอกบัวหลวงอย่างไรคือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ที่ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจบันเข้าถึงอยู่ได้ และได้สัมผัสวิโมกข์ ๘ ด้วยนามกายอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะเปรียบด้วยบัวหลวงอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ

อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถูกขอร้องเท่านั้นจึงใช้สอยจีวรมาก มิได้ถูกขอร้องย่อมใช้สอยแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึงบริโภคบิณฑบาตมาก มิได้ถูกขอร้องย่อมบริโภคแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึงใช้สอยเสนาสนะมาก มิได้ถูกขอร้องย่อมใช้สอยแต่น้อยถูกขอร้องเท่านั้นจึงบริโภคคิลานปัจจัยเภสัชบริขารมากมิได้ถูกขอร้องย่อมบริโภคแต่น้อย

อนึ่ง เธออยู่กับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์เหล่าใด เพื่อนร่วมพรหมจรรย์

เหล่านั้นย่อมประพฤติต่อเธอด้วยกายกรรมเป็นที่ชอบใจเป็นส่วนมาก ที่ไม่

ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยวจีกรรมเป็นที่ชอบใจเป็นส่วน

มาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเธอด้วยมโนกรรมเป็นที่

ชอบใจเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมนำเข้าไปแต่สิ่งที่ชอบใจเท่านั้น ที่ไม่ชอบใจมีน้อยมาก

อนึ่ง เวทนาเหล่าใดที่มีดีเป็นสมุฏฐานก็ดี มีเสมหะเป็นสมุฏฐานก็ดี มี

ลมเป็นสมุฏฐานก็ดี ประชุมกันเกิดก็ดี เกิดแต่ฤดูเปลี่ยนแปลงก็ดี เกิดแต่

บริหารไม่สม่ำเสมอก็ดี เกิดแต่บาดเจ็บก็ดี เกิดแต่ผลของกรรมก็ดี เวทนาเหล่านั้นย่อมไม่เกิดขึ้นแก่เธอเป็นส่วนมาก เธอเป็นผู้มีอาพาธน้อย เป็นผู้มีปกติได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันได้ตามความปรารถนา โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะเรียกบุคคลใดให้ถูกว่าเป็นสมณะ ผู้

ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ก็พึงเรียกบุคคลนั้นซึ่งก็คือตัวเรานี้แหละว่าเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเราถูกขอร้องเท่านั้นจึงใช้สอยจีวรมาก มิได้ถูกขอร้องก็ใช้สอยแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึง

บริโภคบิณฑบาตมาก มิได้ถูกขอร้องก็บริโภคแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึง

ใช้สอยเสนาสนะมาก มิได้ถูกขอร้องก็บริโภคแต่น้อย ถูกขอร้องเท่านั้นจึงบริโภคคิลานปัจจัยเภสัชบริขารมาก มิได้ถูกขอร้องก็บริโภคแต่น้อย

อนึ่ง เราอยู่กับภิกษุเหล่าใด ภิกษุเหล่านั้นย่อมประพฤติต่อเราด้วย

กายกรรมอันเป็นที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเราด้วยวจีกรรมเป็นที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมประพฤติต่อเราด้วยมโนกรรมเป็นที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมากที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย ย่อมนำเข้ามาแต่สิ่งที่ชอบใจเท่านั้นเป็นส่วนมาก ที่ไม่ชอบใจเป็นส่วนน้อย อนึ่ง เวทนาเหล่าใดที่มีดีเป็นสมุฏฐานก็ดี มีเสมหะเป็นสมุฏฐานก็ดี มีลมเป็นสมุฏฐานก็ดี ประชุมกันเกิดขึ้นก็ดี เกิดแต่ฤดูเปลี่ยนแปลงก็ดี เกิดแต่การบริหารไม่สม่ำเสมอก็ดี เกิดแต่บาดเจ็บก็ดี เกิดแต่ผลของกรรมก็ดี เวทนาเหล่านั้นไม่เกิดขึ้นแก่เรามากนัก เราเป็นผู้มีอาพาธน้อย อนึ่ง เราเป็นผู้มีปกติได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรม

เครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ได้ตามความปรารถนา โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก อนึ่งเราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะเรียกบุคคลใดให้ถูกว่าเป็นสมณะผู้ละเอียด

อ่อนในหมู่สมณะ ก็พึงเรียกบุคคลนั้นซึ่งก็คือตัวเรานี่แหละว่าเป็นสมณะผู้

ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

๘. สังโยชนสูตร

ว่าด้วยสมณะ ๔ ประเภท

{๘๘}[๘๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลเป็นสมณะผู้ไม่หวั่นไหว

(๒) บุคคลเป็นสมณะเปรียบด้วยดอกบัวขาว

(๓) บุคคลเป็นสมณะเปรียบด้วยดอกบัวหลวง

(๔) บุคคลเป็นสมณะผู้ละเอียดอ่อนในหมู่สมณะ