๑๐. อุปาทานสูตร เล่ม ๑๘

พาใจให้กำหนัด มีอยู่ เหล่านี้เรียกว่าธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจในธรรมารมณ์นั้นเป็นสังโยชน์ในธรรมารมณ์นั้น”

๑๐. อุปาทานิยธัมมสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน

{๑๙๐} [๑๒๓] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทานและอุปาทาน เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทานและอุปาทานเป็นไฉน คือ รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ รูปเหล่านี้เรียกว่าธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจในรูปนั้นเป็นอุปาทานในรูปนั้น ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ ธรรมารมณ์เหล่านี้เรียกว่าธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจในธรรมารมณ์นั้นเป็นอุปาทานใน ธรรมารมณ์นั้น”

จบ โลกกามคุณวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่ในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมมารปาสสูตร ๒. ทุติยมารปาสสูตร

๓. โลกันตคมนสูตร ๔. กามคุณสูตร

๕. สักกปัญหสูตร ๖. ปัญจสิขสูตร

๗. สารีปุตตสัทธิวิหาริกสูตร ๘. ราหุโลวาทสูตร

๙. สัญโญชนิยธัมมสูตร ๑๐. อุปาทานิยธัมมสูตร

เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่าวรรค

(๑๓) ๓. คหปติวรรค

๑. เวสาลีสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยที่ทำให้สัตว์ไม่ปรินิพพานและปรินิพพาน

{๑๙๑} [๑๒๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล คฤหบดีผู้มีอำนาจชาวพระนครเวสาลีได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานไม่ได้ในปัจจุบัน อนึ่ง อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนคฤหบดี รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ วิญญาณอันอาศัยตัณหานั้นย่อมมี อุปาทานอันอาศัยตัณหานั้นก็ย่อมมีแก่เธอผู้เพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ ภิกษุผู้ยังมีอุปาทานย่อมปรินิพพานไม่ได้ ... ธรรมารมณ์ ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ วิญญาณอันอาศัยตัณหานั้นย่อมมี อุปาทานอันอาศัยตัณหานั้นก็ย่อมมีแก่เธอผู้เพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ภิกษุผู้ยังมีอุปาทานย่อมปรินิพพานไม่ได้ ดูก่อนคฤหบดี นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานไม่ได้ในปัจจุบันดูก่อนคฤหบดี

{๑๙๒} รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ วิญญาณอันอาศัยตัณหานั้นย่อมไม่มี อุปาทานอันอาศัย