๔. โลกสูตร เล่ม ๑๘

ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับ เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ นี้แลคือความดับแห่งทุกข์ ... เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ จึงเกิดมโนวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหานั้นแลคลายดับไปโดยไม่เหลือ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับ เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือความดับแห่งทุกข์”

๔. โลกสมุทยสูตร

ว่าด้วยความเกิดและความดับแห่งโลก

{๑๕๖} [๑๐๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงความเกิดและความดับแห่งโลก เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความเกิดแห่งโลกเป็นไฉน คือ เพราะอาศัยจักษุกับรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงเกิดอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงเกิดภพ เพราะภพเป็นปัจจัย จึงเกิดชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัย จึงเกิดชรา มรณะ โสกะปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือความเกิดแห่งโลก ... เพราะอาศัยมโนกับธรรมารมณ์จึงเกิดมโนวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงเกิดอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงเกิดภพ เพราะภพเป็นปัจจัย จึงเกิดชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัย จึงเกิดชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือความเกิดแห่งโลก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

{๑๕๗} ก็ความดับแห่งโลกเป็นไฉน คือ เพราะอาศัยจักษุกับรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหานั้นแลคลายดับไปโดยไม่เหลือ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะทุกข์ โทมนัส และอุปายาสจึงดับ เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ นี้แลคือความดับแห่งโลก ... เพราะอาศัยมโนกับธรรมารมณ์จึงเกิดมโนวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหานั้นแลคลายดับไปโดยไม่เหลือ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัสและอุปายาสจึงดับ เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ ด้วยอาการอย่างนี้นี้แลคือความดับแห่งโลก”

๕. เสยโยหมัสมิสูตร

ว่าด้วยอะไรทำให้ประเสริฐกว่ากัน

{๑๕๘} [๑๐๘] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรมีเพราะยึดมั่นอะไรถือมั่นอะไร จึงมีความสำคัญตนว่า ‘เราดีกว่าเขา’ หรือว่า ‘เราเสมอเขา’ หรือว่า ‘เราด้อยกว่าเขา”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจักษุมี เพราะยึดมั่นจักษุ ถือมั่นจักษุ จึงมีความสำคัญตนว่า ‘เราดีกว่าเขา’ หรือว่า ‘เราเสมอเขา’ หรือว่า ‘เราด้อยกว่าเขา’ ... เมื่อมโนมี เพราะยึดมั่นมโน ถือมั่นมโน จึงมีความสำคัญตนว่า