๖. สาริปุตตโกฏฐิตสูตร ที่ ๔ เล่ม ๑๘

๖. จตุตถสารีปุตตโกฏฐิตสูตร

ว่าด้วยพระสารีบุตรถามปัญหาพระโกฏฐิตะ สูตรที่ ๔

{๗๗๙} [๔๑๕] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโกฏฐิตะอยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นแล้วได้เข้าไปหาท่านพระมหาโกฏฐิตะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโกฏฐิตะครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วท่านพระสารีบุตรได้ถามท่านพระมหาโกฏฐิตะว่า “ดูก่อนท่านมหาโกฏฐิตะ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกหรือ ... สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือเมื่อผมถามแล้ว ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ก็อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานี้”{๗๘๐} ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก” ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไป ย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอิกก็มี’ ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอิกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมเกิดมีแก่บุคคลผู้มีรูปเป็นที่มายินดี ผู้ยินดีแล้วในรูป ผู้หมกมุ่นแล้วในรูป ผู้ไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งรูปตามความเป็นจริง

{๗๘๑} ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมเกิดมีแก่บุคคลผู้มีเวทนาเป็นที่มายินดี มีสัญญาเป็นที่มายินดี มีสังขารเป็นที่มายินดี มีวิญญาณเป็นที่มายินดี ผู้ยินดีแล้ว หมกมุ่นแล้วในเวทนา ในสัญญา ในสังขารในวิญญาณ ผู้ไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งเวทนา แห่งสัญญา แห่งสังขาร แห่งวิญญาณตามความเป็นจริง

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมไม่เกิดมีแก่บุคคลผู้ไม่มีรูปเป็นที่มายินดี ผู้ไม่ยินดีแล้วในรูป ผู้ไม่หมกมุ่นแล้วในรูป ผู้รู้เห็นความดับแห่งรูปตามความเป็นจริง

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมไม่เกิดมีแก่บุคคลผู้ไม่มีเวทนาเป็นที่มายินดี ไม่มีสัญญาเป็นที่มายินดี ไม่มีสังขารเป็น ที่มายินดี ไม่มีวิญญาณเป็นที่มายินดี ผู้ไม่ยินดีแล้ว ไม่หมกมุ่นแล้วในเวทนา ในสัญญา ในสังขาร ในวิญญาณ ผู้รู้เห็นความดับแห่งเวทนา แห่งสัญญา แห่งสังขาร แห่งวิญญาณตามความเป็นจริงดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”

{๗๘๒} ท่านพระสารีบุตรถามว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ก็ปริยายแม้อื่นซึ่งเป็นเหตุให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหาข้อนั้นจะพึงมีอีกไหม”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า “พึงมี ท่านผู้มีอายุ คือ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมเกิดมีแก่บุคคลผู้มีภพเป็นที่มายินดี ผู้ยินดีแล้วในภพ ผู้หมกมุ่นแล้วในภพ ผู้ไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งภพตามความเป็นจริง

{๗๘๓} ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์ หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมไม่เกิดมีแก่บุคคลผู้ไม่มีภพเป็นที่มายินดี ผู้ไม่ยินดีแล้วในภพ ผู้ไม่หมกมุ่นแล้วในภพ ผู้รู้เห็นความดับแห่งภพตามความเป็นจริง ดูก่อนผู้มีอายุ แม้ข้อนี้ก็เป็นปริยายให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานี้เหมือนกัน”

{๗๘๔} ท่านพระสารีบุตรถามว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ก็ปริยายแม้อื่นซึ่งเป็นเหตุให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้นจะพึงมีอีกไหม”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า ‘พึงมีท่านผู้มีอายุ คือ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมเกิดมีแก่บุคคลผู้มีอุปาทานเป็นที่มายินดี ผู้ยินดีแล้วในอุปาทาน ผู้หมกมุ่นแล้วในอุปาทาน ผู้ไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งอุปาทานตามความเป็นจริง ดูก่อนท่านผู้มีอายุ{๗๘๕} ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมไม่เกิดมีแก่บุคคลผู้ไม่มีอุปาทานเป็นที่มายินดี ผู้ไม่ยินดีแล้วในอุปาทาน ผู้ไม่หมกมุ่นแล้วในอุปาทาน ผู้รู้เห็นความดับแห่งอุปาทานตามความเป็นจริง ดูก่อนท่านผู้มีอายุ แม้ข้อนี้ก็เป็นปริยายให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”{๗๘๖} ท่านพระสารีบุตรถามว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ก็ปริยายแม้อื่นซึ่งเป็นเหตุให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้นจะพึงมีอีกไหม”

ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า “พึงมี ท่านผู้มีอายุ คือ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมเกิดมีแก่บุคคลผู้มีตัณหาเป็นที่มายินดี ผู้ยินดีแล้วในตัณหา ผู้หมกมุ่นแล้วในตัณหา ผู้ไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งตัณหาตามความเป็นจริง ดูก่อนท่านผู้มีอายุข้อนี้แลเป็นปริยายให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”{๗๘๗} ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมไม่เกิดมีแก่บุคคลผู้ไม่มีตัณหาเป็นที่มายินดี ผู้ไม่ยินดีแล้วในตัณหา ผู้ไม่หมกมุ่นแล้วในตัณหา ผู้รู้เห็นความดับแห่งตัณหาตามความเป็นจริง ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ข้อนี้แลเป็นปริยายให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ก็ปริยายแม้อื่นซึ่งเป็นเหตุให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้นจะพึงมีอีกไหม”

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ บัดนี้ท่านยังจะปรารถนาอะไรในปัญหาข้อนี้ยิ่งขึ้นไปกว่านี้อีกเล่า ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุผู้พ้นวิเศษแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาแล้ว ย่อมไม่มีการวนเวียนบัญญัติหรอก”

๗. โมคคัลลานสูตร

ว่าด้วยวัจฉโคตรปริพาชกถามปัญหาพระโมคคัลลานะ

{๗๘๘} [๔๑๖] ครั้งนั้นแล วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระมหาโมคคัลลานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า “ท่านโมคคัลลานะ โลกเที่ยงหรือ”ท่านพระมหาโมคคัลลานะตอบว่า “ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ท่านโมคคัลลานะ โลกไม่เที่ยงหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ท่านโมคคัลลานะ โลกมีที่สุดหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ท่านโมคคัลลานะ โลกไม่มีที่สุดหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ท่านโมคคัลลานะ ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้นหรือ”