๔. สาริปุตตโกฏฐิตสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ คำว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี คำว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ก็ดี คำว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ ก็ดี คำว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี นี้เป็นเพียงคำที่หมายถึงวิญญาณดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี่แลเป็นเหตุปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”

๔. ทุติยสารีปุตตโกฏฐิตสูตร

ว่าด้วยพระโกฏฐิตะถามปัญหาพระสารีบุตร สูตรที่ ๒

{๗๗๓} [๔๑๓] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโกฏฐิตะอยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี ... ได้มีคำถามอย่างนั้นเหมือนกันว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานี้”{๗๗๔} ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อบุคคลไม่รู้ไม่เห็นรูปตามความเป็นจริง ไม่รู้ไม่เห็นเหตุเกิดแห่งรูปตามความเป็นจริง ไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งรูปตามความเป็นจริง ไม่รู้ไม่เห็นข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับ แห่งรูปตามความเป็นจริง{๗๗๕} ก็ย่อมมีความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้างดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อบุคคลไม่รู้ไม่เห็นเวทนาตามความเป็นจริง ...

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อบุคคลไม่รู้ไม่เห็นสัญญาตามความเป็นจริง ...

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อบุคคลไม่รู้ไม่เห็นสังขารตามความเป็นจริง ...

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อบุคคลไม่รู้ไม่เห็นวิญญาณตามความเป็นจริง ไม่รู้ไม่เห็นเหตุเกิดแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง ไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง ไม่รู้ไม่เห็นข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง ก็ย่อมมีความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อม เกิดอีก’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไป ย่อมไม่เกิดอีก’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้างดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อบุคคลรู้เห็นรูปตามความเป็นจริง รู้เห็นเหตุเกิดแห่งรูปตามความเป็นจริง รู้เห็นความดับแห่งรูปตามความเป็นจริง

รู้เห็น ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งรูปตามความเป็นจริง ก็ย่อมไม่มีความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้างดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อบุคคลรู้เห็นเวทนา ... สัญญา ... สังขาร... วิญญาณตามความเป็นจริง รู้เหตุเกิดแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง รู้เห็น ความดับแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง รู้เห็นข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง ก็ย่อมไม่มีความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง”ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานี้”

๕. ตติยสารีปุตตโกฏฐิตสูตร

ว่าด้วยพระโกฏฐิตะถามปัญหาพระสารีบุตร สูตรที่ ๓

{๗๗๖} [๔๑๔] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโกฏฐิตะอยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี ... ได้มีคำถามอย่างนั้นเหมือนกันว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานี้”

{๗๗๗} ท่านพระสารีบุตรตอบว่า“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไป ย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมเกิดมีแก่บุคคลผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัด ยังไม่ปราศจากความพอใจ ยังไม่ปราศจากความรัก ยังไม่ปราศจากความกระหาย ยังไม่ปราศจากความเร่าร้อน ยังไม่ปราศจากความทะยานอยากในรูป ...ในเวทนา ...ในสัญญา ...ในสังขาร ...ในวิญญาณ

{๗๗๘} ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ความเห็นว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก’ ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก’ ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ ก็ดี ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ก็ดี ย่อมไม่เกิดมีแก่บุคคลผู้ปราศจากความกำหนัด ปราศจากความพอใจ ปราศ จากความรัก ปราศจากความกระหาย ปราศจากความเร่าร้อน ปราศจากความทะยานอยากในรูป ...ในเวทนา ...ในสัญญา ...ในสังขาร ...ในวิญญาณ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”