๑๑. สภิยสูตร เล่ม ๑๘

{๘๐๒} ครั้งนั้น เมื่อวัจฉโคตรปริพาชกหลีกไปแล้วไม่นาน ท่านพระอานนท์ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะเหตุไรหนอ พระผู้มีพระภาคเจ้าถูกวัจฉโคตรปริพาชกทูลถามปัญหาแล้วจึงไม่ทรง พยากรณ์”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เราถูกวัจฉโคตรปริพาชกถามว่า ‘อัตตามีอยู่หรือ’ ถ้าจะพึงตอบว่า ‘อัตตามีอยู่’ ไซร้ คำตอบนั้นก็จักไปเข้ากับลัทธิของพวกสมณพราหมณ์ผู้เป็นสัสสตทิฏฐิ ดูก่อนอานนท์ เรา ถูกวัจฉโคตรปริพาชกถามว่า ‘อัตตาไม่มีหรือ’ ถ้าจะพึงตอบว่า ‘อัตตาไม่มี’ ไซร้ คำตอบนั้นก็จักไปเข้ากับลัทธิของพวกสมณพราหมณ์ผู้เป็นอุจเฉททิฏฐิ ดูก่อนอานนท์ เราถูกวัจฉโคตรปริพาชกถามว่า ‘อัตตามีอยู่หรือ’ ถ้าจะพึงตอบว่า ‘อัตตามีอยู่’ ไซร้ คำตอบของเรานั้นจักอนุโลมเพื่อความเกิดขึ้นแห่งญาณว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา’ บ้างหรือหนอ”“หามิได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ ถ้าหากเราถูกวัจฉโคตรปริพาชกถามว่า ‘อัตตาไม่มีหรือ’ จะพึงตอบว่า ‘อัตตาไม่มี’ ไซร้ คำตอบนั้นคงจักเป็นไปเพื่อความหลง ยิ่งขึ้นไปแก่วัจฉโคตรปริพาชกผู้หลงอยู่แล้วว่า ‘อัตตาในอดีตของเราได้มีแล้ว แน่นอน บัดนี้ อัตตานั้นไม่มี’ ดังนี้”

๑๑. สภิยกัจจานสูตร

ว่าด้วยวัจฉโคตรปริพาชกถามปัญหาพระสภิยกัจจานะ

{๘๐๓} [๔๒๐] สมัยหนึ่ง ท่านพระสภิยกัจจานะอยู่ ณ ที่พักซึ่งก่อสร้างด้วยอิฐใกล้บ้านญาติ ครั้งนั้นแลวัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปหาท่านพระสภิยกัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสภิยกัจจานะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่าน

พระสกิยกิจจานะว่า “ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ สัตว์หลังจากตายไป ย่อมเกิดอีกหรือ”

ท่านพระสภิยกิจจานะตอบว่า “ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีกหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มีหรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิด อีกก็มิใช่หรือ”

“ดูก่อนวัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์”

“ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าถามว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่พระผู้ มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์’ ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าถามว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีกหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนวัจฉะปัญหานี้เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์’ เมื่อข้าพเจ้าถามว่า ‘ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีก ก็มีหรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อนวัจฉะ ปัญหานี้เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์’ ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ เมื่อข้าพเจ้าถามว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่หรือ’ ท่านก็ตอบว่า ‘ดูก่อน

วัจฉะ แม้ปัญหานี้ก็เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์’ ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้พระสมณโคดมมิได้ทรงพยากรณ์ปัญหานั้น”“ดูก่อนวัจฉะ เหตุอันใดและปัจจัยอันใดเพื่อการบัญญัติว่า ‘สัตว์มีรูป’ ก็ดี ‘สัตว์ไม่มีรูป’ ก็ดี ‘สัตว์มีสัญญา’ ก็ดี ‘สัตว์ไม่มีสัญญา’ ก็ดี ‘สัตว์มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่’ ก็ดี เหตุอันนั้นและปัจจัยอันนั้นพึงดับ ทุก ๆ อย่างไม่มีเหลือ บุคคลเมื่อบัญญัติสัตว์ว่า ‘สัตว์มีรูป’ ก็ดี ‘สัตว์ ไม่มี รูป’ ก็ดี ‘สัตว์มีสัญญา’ ก็ดี ‘สัตว์ไม่มีสัญญา’ ก็ดี ‘สัตว์มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่’ ก็ดี พึงบัญญัติด้วยอะไรเล่า”“ดูก่อนกัจจานะผู้เจริญ ท่านบวชนานเท่าไร”

“ไม่นานดอก แค่ ๓ พรรษา”

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เพียงเท่านี้ก็นับว่ามากแล้วสำหรับผู้ตอบได้นานถึงเท่านี้ ในการแสดงธรรมที่ไพเราะ ก็ไม่จำต้องพูดอะไรกันอีก”

จบ อัพยากตสังยุต

รวมพระสูตรที่มีในสังยุตนี้ คือ

๑. เขมาสูตร ๒. อนุราธสูตร

๓. ปฐมสารีปุตตโกฏฐิตสูตร ๔. ทุติยสาริปุตตโกฏฐิตสูตร

๕. ตติยสารีปุตตโกฏฐิตสูตร ๖. จตุตถสารีปุตดโกฏฐิตสูตร

๗. โมคคัลลานสูตร ๘. วัจฉโคตตสูตร

๙. กุตุหลสาลาสูตร ๑๐. อานันทสูตร

๑๑. สภิยกัจจานสูตร

จบ สฬายตนวรรคที่ ๔