๗. อันธภูตสูตร เล่ม ๑๘

๗. อันธภูตสูตร

ว่าด้วยสิ่งทั้งปวงเป็นสิ่งมืดมน

{๓๒} [๒๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงเป็นสิ่งมืดมน ก็สิ่งทั้งปวงอะไรเล่าที่เป็นสิ่งมืดมน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นสิ่งมืดมน รูปทั้งหลายเป็นสิ่งมืดมน จักขุวิญญาณเป็นสิ่งมืดมน จักขุสัมผัสเป็นสิ่งมืดมน แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็เป็นสิ่งมืดมน มืดมนเพราะอะไร เรากล่าวว่า ‘มืดมนเพราะ ชาติ เพราะชรา เพราะมรณะ เพราะโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส’ ... มโน ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ มโนสัมผัสเป็นสิ่งมืดมน แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือ อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็เป็นสิ่งมืดมน มืดมนเพราะอะไร เรากล่าวว่า

‘มืดมนเพราะชรา เพราะมรณะ เพราะโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุ ทั้งในรูป ทั้งในจักขุวิญญาณ ทั้งในจักขุสัมผัส ทั้งในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย... ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในมโน ทั้งในธรรมารมณ์ ทั้งในมโนวิญญาณ ทั้งใน มโนสัมผัส ทั้งในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้น เพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๘. สมุคฆาตสารุปปสูตร

ว่าด้วยข้อปฏิบัติอันสมควรแก่การเพิกถอนสิ่งทั้งปวง

{๓๓} [๓๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงข้อปฏิบัติอันสมควรแก่การเพิกถอนซึ่งความสำคัญสิ่งทั้งปวงด้วยตัณหา มานะ และทิฏฐิแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อปฏิบัติอันสมควรแก่การเพิกถอนซึ่งความสำคัญสิ่งทั้งปวงด้วยตัณหา มานะและทิฏฐิเป็นไฉน คือ ภิกษุในศาสนานี้ย่อมไม่สำคัญซึ่งจักษุ ย่อมไม่สำคัญในจักษุ ย่อมไม่สำคัญแต่จักษุ ย่อมไม่สำคัญว่าจักษุเป็นของเรา

ย่อมไม่สำคัญซึ่งรูป ...ในรูป ...แต่รูป ...ว่ารูปเป็นของเรา

ย่อมไม่สำคัญซึ่งจักขุวิญญาณ ...ในจักขุวิญญาณ ...แต่จักขุวิญญาณ ...ว่าจักขุวิญญาณเป็นของเรา

ย่อมไม่สำคัญจักขุสัมผัส ...ในจักขุสัมผัส ...แต่จักขุสัมผัส ...ว่าจักขุ สัมผัสเป็นของเรา

ย่อมไม่สำคัญซึ่งสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ...ในเวทนานั้น ...แต่เวทนานั้น ...ว่าเวทนานั้น เป็นของเราย่อมไม่สำคัญซึ่งมโน ...ในมโน ...แต่มโน ...ว่ามโนเป็นของเรา

ย่อมไม่สำคัญซึ่งธรรมารมณ์ ...ในธรรมารมณ์ ...แต่ธรรมารมณ์ ... ว่าธรรมารมณ์เป็นของเรา

ย่อมไม่สำคัญซึ่งมโนวิญญาณ ...ในมโนวิญญาณ ...แต่มโนวิญญาณ ...ว่ามโนวิญญาณเป็นของเรา