๔. ปริชานสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็เป็นสิ่งที่ควรละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นธรรมเพื่อละสิ่งทั้งปวง”

๓. อภิญญาปริญญาปหานสูตร

ว่าด้วยธรรมเพื่อรู้ยิ่งรอบรู้แล้วละสิ่งทั้งปวง

{๒๖} [๒๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมแก่เธอทั้งหลายเพื่อรู้ยิ่ง เพื่อรอบรู้แล้วละสิ่งทั้งปวง เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมเพื่อรู้ยิ่งเพื่อรอบรู้แล้วละสิ่งทั้งปวงเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ รูป จักขุวิญญาณ จักขุสัมผัสเป็นสิ่งที่ควรรู้ยิ่งควรรอบรู้แล้วละเสีย แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็เป็นสิ่งที่ควรรู้ยิ่งควรรอบรู้แล้วละเสีย โสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโน ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ มโนสัมผัสเป็นสิ่งที่ควรรู้ยิ่งควรรอบรู้แล้วละเสีย แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้น เพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็เป็นสิ่งที่ควรรู้ยิ่งควรรอบรู้แล้วละเสีย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นธรรมเพื่อรู้ยิ่งเพื่อรอบรู้แล้วละสิ่งทั้งปวง

๔. ปฐมอปริชานนสูตร

ว่าด้วยผู้ยังไม่รู้ยิ่งย่อมละสิ่งทั้งปวงไม่ได้ สูตรที่ ๑

{๒๗} [๒๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้ซึ่งสิ่งทั้งปวง ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สิ่งทั้งปวงที่บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ คืออะไรคือ จักษุที่บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้

ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ รูป... จักขุวิญญาณ... จักขุสัมผัส... แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยที่บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ โสตะ... เสียง... ฆานะ... กลิ่น... ชิวหา... รส... กาย... โผฏฐัพพะ... มโน... ธรรมารมณ์... มโนวิญญาณ... มโนสัมผัส... แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยที่บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้

ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงนี้แลที่บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้ซึ่งสิ่งทั้งปวงนี้แล ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้

{๒๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัด ละได้ซึ่งสิ่งทั้งปวง ย่อมเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สิ่งทั้งปวงที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัดละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ คืออะไร คือ จักษุที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัดละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ รูป... จักขุวิญญาณ... จักขุสัมผัส... แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัดละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ โสตะ ... เสียง... ฆานะ... กลิ่น ... ชิวหา ... รส... กาย... โผฏฐัพพะ... มโน... ธรรมารมณ์... มโนวิญญาณ... มโนสัมผัส...แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัดละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงนี้แลที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัดละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถจะสิ้นทุกข์ได้”

๕. ทุติยอปริชานนสูตร

ว่าด้วยผู้ยังไม่รู้ยิ่งย่อมละสิ่งทั้งปวงไม่ได้ สูตรที่ ๒

{๒๙} [๒๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้ซึ่งสิ่งทั้งปวง ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงที่บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังไม่คลายกำหนัด ยังละไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ คืออะไร คือ จักษุ รูป จักขุวิญญาณ และธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยจักขุวิญญาณ ... มโน ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ และธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยมโนวิญญาณ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงนี้แลที่บุคคลผู้ยังไม่รู้ยิ่ง ยังไม่กำหนดรู้ ยังคลายกำหนัดไม่ได้ ยังละไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ไม่สามารถจะสิ้นทุกข์ได้”{๓๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัด ละได้ซึ่งสิ่งทั้งปวง ย่อมเป็นผู้สามารถจะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัดละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ คืออะไร คือ จักษุ รูป จักขุวิญญาณ และธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยจักขุวิญญาณ ... มโน ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ และธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยมโนวิญญาณ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงนี้แลที่บุคคลผู้รู้ยิ่ง กำหนดรู้ คลายกำหนัดละได้ ย่อมเป็นผู้สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้”

๖. อาทิตตสูตร

ว่าด้วยสิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน

{๓๑} [๒๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ตำบลคยาสีสะ ริมฝั่งแม่นํ้าคยาพร้อมกับภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า