๖. โนอัสสาทสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

จักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากมโน แต่เพราะการสลัดออกซึ่งมโนมีอยู่ ฉะนั้นสัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากมโน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่สัตว์ทั้งหลายยังไม่รู้ตามความเป็นจริงซึ่งคุณแห่งอายตนะภายใน ๖ เหล่านี้โดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออก โดยเป็นการสลัดออก ตราบนั้นสัตว์ทั้งหลายก็จะยังไม่เป็นผู้ออกไป พรากไป หลุดพ้นไปจากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ มีใจไร้ขอบเขตอยู่ แต่เมื่อใดสัตว์ทั้งหลายได้รู้ตามความเป็นจริงซึ่งคุณแห่งอายตนะภายใน ๖ เหล่านี้โดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออก โดยเป็นการสลัดออก เมื่อนั้นแลสัตว์ทั้งหลายก็เป็นผู้ออกไป พรากไป หลุดพ้นไปจากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ มีใจไร้ขอบเขตอยู่”

๖. ทุติยโนเจอัสสาทสูตร

ว่าด้วยการปฏิเสธคุณและโทษแห่งอายตนะ สูตรที่ ๒

{๑๘} [๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณแห่งรูปจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในรูป แต่เพราะคุณในรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในรูป ถ้าโทษแห่งรูปจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในรูป แต่เพราะโทษแห่งรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในรูป ถ้าการสลัดออกแห่งรูปจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากรูป แต่เพราะการสลัดออกซึ่งรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากรูปถ้าคุณแห่งเสียง ... แห่งกลิ่น... แห่งรส... แห่งโผฏฐัพพะ... ถ้าคุณแห่งธรรมารมณ์จักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในธรรมารมณ์ แต่

เพราะคุณแห่งธรรมารมณ์มีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในธรรมารมณ์ ถ้าโทษแห่งธรรมารมณ์จักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในธรรมารมณ์ แต่เพราะโทษแห่งธรรมารมณ์มีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในธรรมารมณ์ ถ้าการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์จักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากธรรมารมณ์ แต่เพราะการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์มีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากธรรมารมณ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่สัตว์ทั้งหลายยังไม่รู้ตามความเป็นจริงซึ่งคุณแห่งอายตนะภายนอก ๖ เหล่านี้โดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยเป็นการสลัดออก ตราบนั้นสัตว์ทั้งหลายก็จะยังไม่เป็นผู้ออกไป พรากไป หลุดพ้นไปจากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ มีใจไร้ขอบเขตอยู่ แต่เมื่อใดสัตว์ทั้งหลายได้รู้ตามความเป็นจริงซึ่งคุณแห่งอายตนะภายนอก ๖ เหล่านี้โดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยเป็นการสลัดออก เมื่อนั้นแลสัตว์ทั้งหลายก็เป็นผู้ออกไป พรากไป หลุดพ้นไปจากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์พร้อม ทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ มีใจไร้ขอบเขตอยู่”

๗. ปฐมาภินันทสูตร

ว่าด้วยผู้เพลิดเพลินอยู่ในอายตนะภายในย่อมไม่พ้นทุกข์

{๑๙} [๑๙] ‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดยังเพลิดเพลินจักษุ ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า‘ผู้นั้นยังไม่พ้นจากทุกข์’ ... ผู้ใดยังเพลิดเพลินมโน ผู้นั้นชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ ผู้ใดเพลิดเพลินทุกข์ เรากล่าวว่า ‘ผู้นั้นยังไม่พ้นจากทุกข์’