๑๐. อุปปาทสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนความดับ ความสงบ ความไม่มีแห่งจักษุนี้ เป็นความดับแห่งทุกข์ เป็นความสงบแห่งโรค เป็นความไม่มีแห่งชรามรณะ ... ความดับ ความสงบ ความไม่มีแห่งมโน นี้เป็นความดับแห่งทุกข์ เป็นความสงบแห่งโรค เป็นความไม่มีแห่งชรามรณะ”

๑๐. ทุติยทุกขุปปาทสูตร

ว่าด้วยความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ สูตรที่ ๒

{๒๒} [๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ ความบังเกิด ความปรากฏแห่งรูป นี้เป็นความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ เป็นความตั้งอยู่แห่งโรค เป็นความปรากฏแห่งชรามรณะ ... ความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ ความบังเกิด ความปรากฏแห่งธรรมารมณ์ นี้เป็นความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ เป็นความตั้งอยู่แห่งโรค เป็นความปรากฏแห่งชรามรณะ{๒๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนความดับ ความสงบ ความไม่มีแห่งรูปนี้ เป็นความดับแห่งทุกข์ เป็นความสงบแห่งโรค เป็นความไม่มีแห่งชรา มรณะ ... ความดับ ความสงบ ความไม่มีแห่งธรรมารมณ์ นี้เป็นความดับแห่งทุกข์ เป็นความสงบแห่งโรค เป็นความไม่มีแห่งชรามรณะ”

จบ ยมกวรรดที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมปุพเพสัมโพธสูตร ๒. ทุติยปุพเพสัมโพธสูตร

๓. ปฐมอัสสาทปริเยสนสูตร ๔. ทุติยอัสสาทปริเยสนสูตร

๕. ปฐมโนเจอัสสาทสูตร ๖. ทุติยโนเจอัสสาทสูตร

๗. ปฐมาภินันทสูตร ๘. ทุติยาภินันทสูตร

๙. ปฐมทุกขุปปาทสูตร ๑๐. ทุติยทุกขุปปาทสูตร

เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่าวรรค

๓. สัพพวรรค

๑. สัพพสูตร

ว่าด้วยสิ่งทั้งปวง

{๒๔} [๒๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสิ่งทั้งปวงแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังสิ่งนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สิ่งทั้งปวงเป็นไฉน คือ จักษุกับรูป โสตะกับเสียง ฆานะกับกลิ่น ชิวหากับรส กายกับโผฏฐัพพะ มโนกับธรรมารมณ์ นี้เรียกว่าสิ่งทั้งปวง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราขอปฏิเสธสิ่งทั้งปวงนี้แล้วจักบัญญัติสิ่งอื่น’ วาจาของผู้นั้นพึงเป็นเพียงคำกล่าวเท่านั้น ครั้นถูกถามเข้าก็คงตอบไม่ได้ และจะอึดอัดใจยิ่งขึ้น ข้อนั้น เพราะเหตุอะไร เพราะว่าถูกถามในสิ่งที่เหลือวิสัย”

๒. ปหานสูตร

ว่าด้วยธรรมสำหรับละสิ่งทั้งปวง

{๒๕} [๒๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมเพื่อละสิ่งทั้งปวงแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมเพื่อละ สิ่งทั้งปวงเป็นไฉน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ รูป จักขุวิญญาณ จักขุสัมผัส เป็นสิ่งที่ควรละ แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้น เพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็เป็นสิ่งที่ควรละ โสตะ... ฆานะ... ชิวหา ... กาย... มโน ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ มโนสัมผัส เป็นสิ่งที่ควรละ แม้สุขเวทนา