๔. อัสสาทสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

แสวงหาโทษแห่งจักษุ ก็ได้พบโทษแห่งจักษุ ได้เห็นด้วยดีซึ่งโทษแห่งจักษุด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกซึ่งจักษุ ก็ได้พบการสลัดออกซึ่งจักษุ ได้เห็นด้วยดีซึ่งการสลัดออกซึ่งจักษุด้วยปัญญา

เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งโสตะ... แห่งฆานะ... แห่งชิวหา... แห่งกาย... เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งมโน ก็ได้พบคุณแห่งมโน ได้เห็นด้วยดี ซึ่งคุณแห่งมโนด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาโทษแห่งมโน ก็ได้พบโทษแห่งมโน ได้เห็นด้วยดีซึ่งโทษแห่งมโนด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกซึ่งมโน ก็ได้พบการสลัดออกซึ่งมโน ได้เห็นด้วยดีซึ่งการสลัดออกซึ่งมโนด้วยปัญญาแล้วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่เรายังไม่รู้ยิ่งซึ่งคุณโดยความเป็นคุณซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออก ซึ่งอายตนะภายนอก ๖ เหล่านี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ... ก็แลญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ ดังนี้”

๔. ทุติยอัสสาทปริเยสนสูตร

ว่าด้วยการแสวงหาคุณและโทษแห่งอายตนะ สูตรที่ ๒

{๑๖} [๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งรูป ก็ได้พบคุณแห่งรูป ได้เห็นด้วยดีซึ่งคุณแห่งรูปด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาโทษแห่งรูป ก็ได้พบโทษแห่งรูป ได้เห็นด้วยดีซึ่งโทษแห่งรูปด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกซึ่งรูป ก็ได้พบการสลัดออกซึ่งรูป ได้เห็นด้วยดีซึ่งการสลัดออกซึ่งรูปด้วยปัญญาเราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งเสียง... แห่งกลิ่น... แห่งรส... แห่งโผฏฐัพพะ... เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งธรรมารมณ์ ก็ได้พบคุณแห่งธรรมารมณ์ ได้เห็น

ด้วยดีซึ่งคุณแห่งธรรมารมณ์ด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาโทษแห่งธรรมารมณ์ ก็ได้พบโทษแห่งธรรมารมณ์ ได้เห็นด้วยดีซึ่งโทษแห่งธรรมารมณ์ด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์ ก็ได้พบการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์ ได้เห็นด้วยดีซึ่งการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์ด้วยปัญญาแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่เรายังไม่รู้ยิ่งซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษและซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งอายตนะภายนอก ๖ เหล่านี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ... ก็แลญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ ดังนี้”

๕. ปฐมโนเจอัสสาทสูตร

ว่าด้วยการปฏิเสธคุณและโทษแห่งอายตนะ สูตรที่ ๑

{๑๗} [๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณแห่งจักษุจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้หลายก็จะไม่กำหนัดในจักษุ แต่เพราะคุณในจักษุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในจักษุ ถ้าโทษแห่งจักษุจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในจักษุ แต่เพราะโทษแห่งจักษุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในจักษุ ถ้าการสลัดออกแห่งจักษุไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากจักษุ แต่เพราะการสลัดออกแห่งจักษุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากจักษุ ถ้าคุณแห่งโสตะ... แห่งฆานะ... แห่งชิวหา... แห่งกาย... ถ้าคุณแห่งมโนจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในมโน แต่เพราะคุณแห่งมโนมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในมโน ถ้าโทษแห่งมโนจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในมโน แต่เพราะโทษแห่งมโนมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในมโน ถ้าการสลัดออกซึ่งมโน