๓. อัสสาทสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

การที่สุขโสมนัสอาศัยเสียงเกิดขึ้น...

การที่สุขโสมนัสอาศัยกลิ่นเกิดขึ้น ...

การที่สุขโสมนัสอาศัยรสเกิดขึ้น ...

การที่สุขโสมนัสอาศัยโผฏฐัพพะเกิดขึ้น ...

การที่สุขโสมนัสอาศัยธรรมารมณ์เกิดขึ้น นี้เป็นคุณของธรรมารมณ์ การที่ธรรมารมณ์ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษของธรรมารมณ์ การกำจัดฉันทราคะ การละฉันทราคะในธรรมารมณ์เสียได้ นี้เป็นการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่เรายังไม่รู้ยิ่งซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งอายตนะภายนอก ๖ เหล่านี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ตราบนั้นเราก็ยังไม่ปฏิญาณว่า เป็นผู้ตรัสรู้ซึ่งอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ เมื่อใดเราได้รู้ยิ่งซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งอายตนะภายนอก ๖ เหล่านี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้ เมื่อนั้นแลเราจึงปฏิญาณว่าเป็นผู้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ ก็แลญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ ดังนี้”

๓. ปฐมอัสสาทปริเยสนสูตร

ว่าด้วยการแสวงหาคุณและโทษแห่งอายตนะ สูตรที่ ๑

{๑๕} [๑๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งจักษุ ก็ได้พบคุณแห่งจักษุ ได้เห็นด้วยดีซึ่งคุณแห่งจักษุด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยว

แสวงหาโทษแห่งจักษุ ก็ได้พบโทษแห่งจักษุ ได้เห็นด้วยดีซึ่งโทษแห่งจักษุด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกซึ่งจักษุ ก็ได้พบการสลัดออกซึ่งจักษุ ได้เห็นด้วยดีซึ่งการสลัดออกซึ่งจักษุด้วยปัญญา

เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งโสตะ... แห่งฆานะ... แห่งชิวหา... แห่งกาย... เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งมโน ก็ได้พบคุณแห่งมโน ได้เห็นด้วยดี ซึ่งคุณแห่งมโนด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาโทษแห่งมโน ก็ได้พบโทษแห่งมโน ได้เห็นด้วยดีซึ่งโทษแห่งมโนด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกซึ่งมโน ก็ได้พบการสลัดออกซึ่งมโน ได้เห็นด้วยดีซึ่งการสลัดออกซึ่งมโนด้วยปัญญาแล้วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่เรายังไม่รู้ยิ่งซึ่งคุณโดยความเป็นคุณซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออก ซึ่งอายตนะภายนอก ๖ เหล่านี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ... ก็แลญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ ดังนี้”

๔. ทุติยอัสสาทปริเยสนสูตร

ว่าด้วยการแสวงหาคุณและโทษแห่งอายตนะ สูตรที่ ๒

{๑๖} [๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งรูป ก็ได้พบคุณแห่งรูป ได้เห็นด้วยดีซึ่งคุณแห่งรูปด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาโทษแห่งรูป ก็ได้พบโทษแห่งรูป ได้เห็นด้วยดีซึ่งโทษแห่งรูปด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกซึ่งรูป ก็ได้พบการสลัดออกซึ่งรูป ได้เห็นด้วยดีซึ่งการสลัดออกซึ่งรูปด้วยปัญญาเราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งเสียง... แห่งกลิ่น... แห่งรส... แห่งโผฏฐัพพะ... เราได้เที่ยวแสวงหาคุณแห่งธรรมารมณ์ ก็ได้พบคุณแห่งธรรมารมณ์ ได้เห็น