๑๐. ผัสสายตนสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

“หามิได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดีแล้ว ภิกษุ ในข้อนี้ การที่เธอพิจารณาเห็นมโนว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดังนี้นั้น จักเป็นอันเธอเห็นดีแล้ว ด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง นี้แลเป็นที่สุดแห่งทุกข์”

๑๐. ทุติยฉผัสสายตนสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่รู้ประจักษ์ผัสสายตนะ ๖ เป็นผู้ไกลจากธรรมวินัย สูตรที่ ๒

{๘๖} [๗๒] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุรูปใดไม่รู้ประจักษ์ถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกซึ่งผัสสายตนะ๖ ตามความเป็นจริง พรหมจรรย์เป็นอันเธอยังอยู่ไม่จบ เธอเป็นผู้ไกลจากธรรมวินัยนี้”เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนี่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ฉิบหายแล้วในศาสนานี้ เพราะข้าพระองค์ไม่รู้ประจักษ์ถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษและการสลัดออกซึ่งผัสสายตนะ ๖ ตามความเป็นจริง”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เธอพิจารณาเห็นจักษุว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา ดังนี้ไหม”

“พิจารณาเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดีแล้ว ภิกษุ ในข้อนี้การที่เธอพิจารณาเห็นจักษุว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดังนี้นั้นจักเป็นอันเธอเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง ด้วยอาการอย่างนี้ ผัสสายตนะที่ ๑ นี้จักเป็นอันเธอละได้แล้วเพื่อมีให้ผัสสายตนะนั้นเกิดขึ้นอีกต่อไป ... ...

ดูก่อนภิกษุ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เธอพิจารณเห็นมโนว่า “นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดังนี้ไหม”

“พิจารณาเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดีแล้ว ภิกษุ ในข้อนี้การที่เธอพิจารณาเห็นมโนว่า นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดังนี้นั้น จักเป็นอันเธอเห็นดีแล้วด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง ด้วยอาการอย่างนี้ ผัสสายตนะที่ ๖ นี้จักเป็นอันเธอละได้แล้วเพื่อมิให้ผัสสายตนะนั้นเกิดขึ้นอีกต่อไป”

๑๑. ตติยฉผัสสายตนสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่รู้ประจักษ์ผัสสายตนะ ๖ เป็นผูไกลจากธรรมวินัย สูตรที่ ๓

{๘๗} [๗๓] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดไม่รู้ประจักษ์ถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกซึ่งผัสสายตนะ ๖ ตามความเป็นจริง พรหมจรรย์เป็นอันเธอยังอยู่ไม่จบ เธอเป็นผู้ไกลจากธรรมวินัยนี้”เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้ฉิบหายแล้วในศาสนานี้ เพราะข้าพระองค์ไม่รู้ประจักษ์ถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกซึ่งผัสสายตนะ ๖ ตามความเป็นจริง”“ดูก่อนภิกษุ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน จักษุเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”