๙. อนิจจสูตร เล่ม ๑๘

ประจักษ์อย่างนี้ว่า ‘ทุกขเวทนานี้เกิดขึ้นแล้วแก่เราแล ก็แต่ว่าทุกขเวทนานั้นอาศัยจึงเกิดขึ้นได้ ไม่อาศัยเกิดขึ้นไม่ได้ อาศัยอะไรเกิดขึ้น อาศัยผัสสะนี้เอง ก็ผัสสะนี้แลไม่เที่ยง มีปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันเกิดขึ้น ทุกขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันไม่เที่ยง มีปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันเกิดขึ้น จักเที่ยงแต่ที่ไหน’ ดังนี้ ... (ใจความต่อไป พึงขยายเหมือนในสูตรต้น){๓๘๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนประทีปนํ้ามันอาศัยนํ้ามันและไส้จึงลุกโพลงอยู่ได้ เพราะสิ้นน้ำมันและไส้นั้น ทั้งไม่เติมน้ำมันและไส้ใหม่ ย่อมเป็นประทีปหมดเชื้อดับไป ฉันใดก็ฉันนั้นแล ภิกษุนั้นเมื่อเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด ย่อมรู้ประจักษ์ว่า ‘เรากำลังเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด ย่อมรู้ประจักษ์ว่า ‘เรากำลังเสวยเวทนา มีชีวิตเป็นที่สุด’ และรู้ประจักษ์ว่า ‘หลังจากทำลายขันธ์สิ้นชีวิตไป เวทนาทั้งหมดที่ไม่น่ายินดีในโลกนี้แลจักเป็นอันสงบไป’

๙. อนิจจสูตร

ว่าด้วยเวทนา ๓ เป็นของไม่เที่ยง

{๓๘๘} [๒๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ เหล่านี้ไม่เที่ยง มีปัจจัยปรุงแต่งอาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดามีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา เวทนา ๓ คืออะไรบ้างคือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา๓ เหล่านี้แลไม่เที่ยง มีปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา”

๑๐. ผัสสมูลกสูตร

ว่าด้วยเวทนา ๓ เกิดแต่ผัสสะและมีผัสสะเป็นมูล

{๓๘๙} [๒๕๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ เหล่านี้เกิดแต่ผัสสะ มีผัสสะเป็นมูล มีผัสสะเป็นเหตุ มีผัสสะเป็นปัจจัย เวทนา ๓ คืออะไรบ้าง คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สุขเวทนา ย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนา ความเสวยอารมณ์ที่เกิดแต่ผัสสะนั้น คือ สุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนานั้นย่อมดับไป ย่อมสงบไป เพราะผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งสุขเวทนานั้นแลดับไปดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทุกขเวทนาย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนา ความเสวยอารมณ์ที่เกิดแต่ผัสสะนั้น คือ ทุกขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนานั้นย่อมดับไปย่อมสงบไป เพราะผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งทุกขเวทนานั้นแลดับไป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อทุกขมสุขเวทนาย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนา ความเสวยอารมณ์ที่เกิดแต่ผัสสะนั้น คือ อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนานั้นย่อมดับไป ย่อมสงบไป เพราะผัสสะอันเป็นปัจจัยแห่งอทุกขมสุขเวทนานั้นแลดับไป

{๓๙๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเพราะไม้สองอันเสียดสีกัน รวมกันจึงเกิดความร้อน จึงเกิดไฟ เพราะแยกไม้ทั้งสองอันนั้นแหละ แยกออกจากกัน ความร้อนที่เกิดขึ้นเพราะการเสียดสีนั้นย่อมดับไป ย่อมสงบไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ เหล่านี้ก็ฉันนั้นเหมือนกันแล เกิดแต่ผัสสะ มี