๔. ปาตาลสูตร เล่ม ๑๘

ปฏิฆานุสัยย่อมมีแก่ภิกษุผู้เสวยทุกขเวทนา ไม่รู้ตัวอยู่

ผู้มีปกติไม่เห็นธรรมเป็นเครื่องสลัดออก

บุคคลเพลิดเพลินอทุกขมสุขเวทนาซึ่งมีอยู่ อันพระผู้

มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีพระปัญญาประดุจปฐพีทรงแสดง

ไว้แล้ว ย่อมไม่หลุดพ้นไปจากทุกข์เลย

เพราะเหตุที่ภิกษุผู้มีความเพียร ไม่ละทิ้งสัมปชัญญะ

เธอชื่อว่าเป็นบัณฑิต ย่อมกำหนดรู้เวทนาทั้งปวงได้

ครั้นกำหนดรู้เวทนาแล้ว ย่อมเป็นผู้หาอาสวะมิได้ใน

ปัจจุบัน ตั้งอยู่ในธรรม ถึงที่สุดเวท เพราะกายแตกไป

ย่อมไม่เข้าถึงการนับว่า ‘เป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง เป็นผู้หลง’

ดังนี้

๔. ปาตาลสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่ปรากฏและปรากฏในบาดาล

{๓๖๕} [๒๕๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมพูดอย่างนี้ว่า ‘ในมหาสมุทรมีบาดาล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมพูดวาจาอันไม่มีไม่ปรากฏอยู่อย่างนี้ว่า ‘ในมหาสมุทรมีบาดาล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘บาดาล’ นั่นเป็นชื่อของทุกขเวทนาที่เป็นไปในสรีระแล ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วถูกทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระถูกต้องเข้าแล้วย่อมเศร้าโศก ลำบาก รำพัน ตีอก คร่ำครวญ ถึงความหลงเพ้อไปได้ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วนี้เรากล่าวว่าไม่ปรากฏในบาดาล ทั้งหยั่งไม่ถึงอีกด้วย ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วถูกทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระถูกต้องเข้าย่อมไม่ศร้าโศก ไม่ลำบาก ไม่รำพัน ไม่ตีอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความหลงเพ้อไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วนี้เรากล่าวว่าย่อมปรากฏในบาดาล ทั้งหยั่งถึงอีกด้วย”

{๓๖๖} ทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระ ซึ่งจะพร่าชีวิตไปได้

ที่เกิดขึ้นแล้ว นรชนใดอดกลั้นไม่ได้ ถูกเวทนาถูกต้อง

แล้วย่อมหวั่นไหว

นรชนนั้นจัดว่าเป็นผู้ทุรพล มีกำลังน้อย ย่อม

ครํ่าครวญ รํ่าไร นรชนนั้นย่อมไม่ปรากฏในบาดาล ทั้ง

หยั่งไม่ถึงอีกด้วย

ส่วนทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระ ซึ่งจะพร่าชีวิตไป

ได้ที่เกิดขึ้นแล้ว นรชนใดอดกลั้นได้ ถูกเวทนาถูกต้อง

แล้วย่อมไม่หวั่นไหว นรชนนั้นแลย่อมปรากฏในบาดาล

ทั้งหยั่งถึงอีกด้วย

๕. ทัฏฐัพพสูตร

ว่าด้วยพึงเห็นเวทนา ๓ โดยควานเป็นทุกข์เป็นต้น

{๓๖๗} [๒๕๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ เหล่านี้ เวทนา ๓ คืออะไรบ้างคือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์ พึงเห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร พึงเห็นอทุกขมสุขเวทนาโดยความเป็นของไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ภิกษุเห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์เห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร เห็นอทุกขมสุขเวทนาโดยความเป็นของไม่เที่ยง ภิกษุนี้เรากล่าวว่า ผู้มีความเห็นโดยชอบ ตัดตัณหาได้เด็ดขาดแล้ว เพิกถอนสังโยชน์ได้แล้ว ได้ทำที่สุดแห่งทุกข์แล้วเพราะละมานะได้โดยชอบ”