๓. สังขิตสูตร เล่ม ๑๘

๒. สุญญตโลกสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าโลกว่างเปล่า

{๑๐๒} [๘๕] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์... ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘โลกว่างเปล่า โลกว่างเปล่า’ ดังนี้ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงเรียกว่าโลกว่างเปล่า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เพราะว่างเปล่าจากอัตตา หรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา ฉะนั้นจึงเรียกว่า โลกว่างเปล่า อะไรเล่าว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา คือ จักษุแลว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา รูปทั้งหลายว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา จักขุวิญญาณว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา จักขุสัมผัสว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา แม้สุขเวทนาทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็ว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา ... มโนว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา ธรรมารมณ์ว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา มโนวิญญาณว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา มโนสัมผัสว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนาหรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็ว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา ดูก่อนอานนท์ เพราะว่างเปล่าจากอัตตาหรือจากสิ่งที่เนื่องด้วยอัตตา ฉะนั้น จึงเรียกว่าโลกว่างเปล่า”

๓. สังขิตตธัมมสูตร

ว่าด้วยธรรมเพื่อความเป็นผู้อยู่ผู้เดียว

{๑๐๓} [๘๖] ท่านพระอานนท์นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ... ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอประทานพระวโรกาส

ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อพอที่ข้าพระองค์ได้ฟังแล้วจะพึงปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียรมีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน จักษุเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ดังนี้”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ดังนี้”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“จักขุวิญญาณ ... จักขุสัมผัส... แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยเที่ยงหรือไม่เที่ยง”“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ดังนี้”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” .... ....

“มโนเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ดังนี้”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“มโนวิญญาณ... มโนสัมผัส ...แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยเที่ยงหรือไม่เที่ยง”“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ดังนี้”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่าย ทั้งในจักษุ ทั้งในรูป ทั้งในจักขุวิญญาณ ทั้งในจักขุสัมผัส ทั้งในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ... ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในมโน ทั้งในธรรมารมณ์ ทั้งในมโนวิญญาณ ทั้งในมโนสัมผัสทั้งในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๔. ฉันนสูตร

ว่าด้วยพระสารีบุตรให้โอวาทพระฉันนะ

{๑๐๔} [๘๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ สมัยนั้นแล ท่านพระสารีบุตร ท่านพระมหาจุนทะ และท่านพระฉันนะอยู่กันบนภูเขาคิชฌกูฏ ก็แลสมัยนั้น ท่านพระฉันนะอาพาธเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระมหาจุนทะถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวกะท่านพระมหาจุนทะดังนี้ว่า “มาไปกันเถิด ท่านจุนทะ พวกเราจักเข้าไปหาท่านพระฉันนะถึงที่อยู่ไต่ถามถึงความเจ็บไข้กัน” ท่านพระมหาจุนทะรับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว