๖. สมาธิสูตร เล่ม ๑๘

พอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ ถ้าภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึงหมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘เราย่อมเสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย เพราะข้อนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เป็นความเสื่อม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสังวรย่อมมีอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๑๔๖} ก็สังวรย่อมมีอย่างไร คือ รูปทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดมีอยู่ ถ้าภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘เราย่อมไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย เพราะข้อนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นความไม่เสื่อม ... ธรรมารมณ์ทั้งหลายที่พึงรู้แจ้งด้วยใจอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ถ้าภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พรํ่าถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ข้อนั้นภิกษุพึงทราบว่า ‘เราย่อมไม่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลาย เพราะข้อนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นความไม่เสื่อม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังวรย่อมมีอย่างนี้แล”

๖. สมาธิสูตร

ว่าด้วยสมาธิ

{๑๔๗} [๙๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญสมาธิกันเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีจิตตั้งมั่นแล้ว ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริง

ย่อมรู้ประจักษ์อะไรตามความเป็นจริง

ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักษุไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘รูปทั้งหลายไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักขุวิญญาณไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักขุสัมผัสไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนาหรือ อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็ไม่เที่ยง’ ... ย่อมรู้

ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘มโนไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมารมณ์ทั้งหลายไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘มโนวิญญาณไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘มโนสัมผัสไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือ อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็ไม่เที่ยง’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเจริญสมาธิกันเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีจิตตั้งมั่นแล้ว ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริง”

๗. ปฏิสัลลานสูตร

ว่าด้วยการอยู่ในที่สงัด

{๑๔๘} [๑๐๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงปลีกตัวออกไปประกอบความเพียรกันเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ปลีกตัวออกไป ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริง

ย่อมรู้ประจักษ์อะไรตามความเป็นจริง

ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักษุไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘รูปทั้งหลายไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักขุวิญญาณไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘จักขุสัมผัสไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็ไม่เที่ยง’ ... ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘มโนไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘ธรรมารมณ์ทั้งหลายไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘มโนวิญญาณไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘มโนสัมผัสไม่เที่ยง’ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็ไม่เที่ยง’