๓. โยธาชีวสูตร เล่ม ๑๘

ในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ข้าพระองค์พึงได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเถิด”

หัวหน้านักเต้นรำนามว่าตาลบุตรได้บรรพชาได้อุปสมบทในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ท่านพระตาลบุตรอุปสมบทแล้วไม่นาน ปลีกตัวออกจากหมู่ อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ... ก็แลท่านพระตาลบุตรเป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย

๓. โยธาชีวสูตร

ว่าด้วยปัญหาของนักรบอาชีพ

{๕๙๓} [๓๕๕] ครั้งนั้นแล หัวหน้านักรบอาชีพเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับคำของนักรบอาชีพผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อน ๆ กล่าวกันว่า ‘นักรบอาชีพคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต ในข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าอย่างไร”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อย่าเลย หัวหน้า ขอพักข้อนี้เสียเถิด ท่านอย่าถามข้อนี้กะเราเลย”

หัวหน้านักรบอาชีพได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับคำของนักรบอาชีพ ผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อน ๆ กล่าวกันว่า ‘นักรบอาชีพคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความ

ตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต ในข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าอย่างไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนหัวหน้า เราห้ามท่านไม่ได้แล้วว่า ‘อย่าเลย หัวหน้า ขอพักข้อนี้เสียเถิด ท่านอย่าถามข้อนี้กะเราเลย’ เอาเถอะ เราจักตอบให้ท่านฟัง ดูก่อนหัวหน้า นักรบอาชีพคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม ผู้นั้นผูกจิตไว้ ทำไว้ไม่ดี ตั้งไว้ไม่ดีก่อนแล้วว่า ‘ขอให้สัตว์เหล่านี้จงถูกฆ่า จงถูกแทง จงขาดสูญ จงพินาศ หรือว่าอย่าได้มีแล้ว’ พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไป ย่อมเกิดในนรกชื่อสรชิตก็ถ้าเขามีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘นักรบอาชีพคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต’ ดังนี้ไซร้ความเห็นของเขานั้นเป็นความเห็นผิด ดูก่อนหัวหน้า ก็เรากล่าวคติไว้ ๒ อย่างคือ นรกหรือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานอย่างใดอย่างหนึ่ง สำหรับบุคคลผู้มีความเห็นผิด”{๕๙๔} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้วหัวหน้านักรบอาชีพได้ร้องไห้น้ำตาไหล

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนหัวหน้า เราได้ห้ามท่านแล้วมิใช่หรือว่า ‘อย่าเลย หัวหน้า ขอพักข้อนี้เสียเถิด ท่านอย่าถามข้อนี้กะเราเลย”

เขาทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่ได้ร้องไห้ถึงข้อที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้กะข้าพระองค์เลย แต่ว่าข้าพระองค์ถูกนักรบอาชีพ

ผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อน ๆ หลอกลวงให้หลงมาตลอดกาลนานว่า ‘นักรบอาชีพคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๔. หัตถาโรหสูตร

ว่าด้วยปัญหาของนายทหารช้าง

{๕๙๕} [๓๕๖] ครั้งนั้นแล หัวหน้านายทหารช้างได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... (พึงขยายข้อความให้พิสดารเหมือนในสูตรข้างต้น) ผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๕. อัสสาโรหสูตร

ว่าด้วยปัญหาของนายทหารม้า

{๕๙๖} [๓๕๗] ครั้งนั้นแล หัวหน้านายทหารม้าเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับคำของทหารม้าผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อนๆ กล่าวว่า