อปริหานิยสูตร เล่ม ๑๙

๔. อโยนิโสมนสิการสูตร

ว่าด้วยนิวรณ์ ๕ เกิดเพราะมนสิการโดยไม่แยบคาย

{๔๔๔} [๒๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการโดยไม่แยบคาย กามฉันท์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น พยาบาท... ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉาที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น{๔๔๕} สติสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ... {๔๔๖} อุเบกขาสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการโดยแยบคาย กามฉันท์ที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วเธอย่อมละเสียได้ พยาบาท.... ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉาที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วเธอย่อมละเสียได้

สติสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมถึงความเจริญเต็มที่... {๔๔๗} อุเบกขาสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถึงความเจริญเต็มที่”

๕. อปริหานิยสูตร

ว่าด้วยธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม

{๔๔๘} [๒๐๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังเรื่องนั้น ก็ธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ๗ ประการคืออะไร คือ โพชฌงค์ ๗ โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ๗ ประการนี้แล

๖. ตัณหักฃยสูตร

ว่าด้วยปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อสิ้นตัณหาคือโพชฌงค์

{๔๔๙} [๒๐๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มรรคาใด ปฏิปทาใดย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นตัณหา เธอทั้งหลายจงเจริญมรรคานั้น ปฏิปทานั้น มรรคาและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อความสิ้นตัณหาเป็นไฉน คือ โพชฌงค์ ๗ โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์”

{๔๕๐} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โพชฌงค์ ๗ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไรเล่า ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นตัณหา”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุทายี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ อันไพบูลย์เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ ไม่มีความเบียดเบียน เมื่อภิกษุนั้นเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะหาประมาณมิได้ ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ ย่อมละตัณหาได้ ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ ไม่มีความเบียดเบียน เมื่อภิกษุนั้นเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ อันไพบูลย์เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ ย่อมละตัณหาได้เพราะละตัณหาได้ จึงละกรรมได้ เพราะละกรรม* ได้ จึงละทุกข์* ได้ ดูก่อนอุทายี เพราะสิ้นตัณหา จึงสิ้นกรรม เพราะสิ้นกรรม จึงสิ้นทุกข์ ด้วยประการดังนี้แล”