ฐานิยสูตร เล่ม ๑๙

๓. ฐานิยสูตร

ว่าด้วยนิวรณ์ ๕ โพชฌงค์ ๗ เกิดขึ้นเพราะมนสิการมาก

{๔๓๘} [๒๐๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามฉันท์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น เพราะมนสิการทำให้มาก ซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งกามราคะ{๔๓๙} พยาบาทที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น เพราะมนสิการทำให้มากซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งพยาบาท{๔๔๐} ถีนมิทธะที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น เพราะมนสิการทำให้มากซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งถีนมิทธะ{๔๔๑} อุทธัจจกุกกุจจะที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น เพราะมนสิการทำให้มากซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งอุทธัจจกุกกุจจะ{๔๔๒} วิจิกิจฉาที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น เพราะมนสิการทำให้มากซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งวิจิกิจฉา{๔๔๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สติสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมถึงความเจริญเต็มที่ เพราะมนสิการทำให้มากซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งสติสัมโพชฌงค์ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุเบกขาสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมถึงความเจริญเต็มที่ เพราะมนสิการทำให้มากซึ่งธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขาสัมโพชฌงค์”

๔. อโยนิโสมนสิการสูตร

ว่าด้วยนิวรณ์ ๕ เกิดเพราะมนสิการโดยไม่แยบคาย

{๔๔๔} [๒๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการโดยไม่แยบคาย กามฉันท์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น พยาบาท... ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉาที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น{๔๔๕} สติสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ... {๔๔๖} อุเบกขาสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการโดยแยบคาย กามฉันท์ที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วเธอย่อมละเสียได้ พยาบาท.... ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ... วิจิกิจฉาที่ยังไม่เกิดย่อมไม่เกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วเธอย่อมละเสียได้

สติสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมถึงความเจริญเต็มที่... {๔๔๗} อุเบกขาสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมถึงความเจริญเต็มที่”

๕. อปริหานิยสูตร

ว่าด้วยธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม

{๔๔๘} [๒๐๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังเรื่องนั้น ก็ธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ๗ ประการคืออะไร คือ โพชฌงค์ ๗ โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ๗ ประการนี้แล