โกสลสูตร เล่ม ๑๙

{๖๙๐} ครั้งนั้นแล ภิกษุนั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากอาสนะถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไปครั้งนั้นแล เธอปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ซึ่งกุลบุตรทั้งหลายผู้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้วพรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ดังนี้ ก็แลภิกษุนั้นได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย

๔. สาลสูตร

ว่าด้วยการเจริญสติปัฏฐาน ๔

{๖๙๑}[๓๗๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อโกศลคาม ในแคว้นโกศล ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายที่เป็นนวกะ บวชยังไม่นาน เพิ่งมาสู่ธรรมวินัยนี้ อันเธอทั้งหลายพึงให้สมาทาน พึงให้ตั้งอยู่ พึงให้ดำรงมั่น ในการเจริญสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ (พึงให้สมาทาน พึงให้ตั้งอยู่ พึงให้ดำรงมั่น ในการเจริญสติปัฏฐาน ๔ ว่า){๖๙๑} ‘มาเถิด ผู้มีอายุทั้งหลาย พวกเธอจงพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว อยู่ เพื่อรู้กายตามความเป็นจริง ๑

จงพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียวอยู่ เพื่อรู้เวทนาตามความเป็นจริง ๑

จงพิจารณาเห็นจิตในจิต มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียวอยู่ เพื่อรู้จิตตามความเป็นจริง ๑

จงพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียวอยู่ เพื่อรู้ธรรมตามความเป็นจริง ๑’ ดังนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๖๙๓} แม้ภิกษุทั้งหลายที่ยังเป็นเสขะ ยังไม่บรรลุอรหัตปรารถนาความเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม ก็ย่อมพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว เพื่อกำหนดรู้กายอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว เพื่อกำหนดรู้เวทนาอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิต มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว เพื่อกำหนดรู้จิตอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น

มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว เพื่อกำหนดรู้ธรรมอยู่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๖๙๔} แม้ภิกษุทั้งหลายที่เป็นอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์ มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระลงแล้ว บรรลุประโยชน์ตนแล้วโดยลำดับ สิ้นสังโยชน์ที่จะนำไปสู่ภพแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ก็ย่อมพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว เพื่อกำหนดรู้กายอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว เพื่อกำหนดรู้เวทนาอยู่

ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิต มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้นมีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว เพื่อกำหนดรู้จิตอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีธรรมเอกผุดขึ้น มีจิตผ่องใส มีจิตตั้งมั่น มีจิตมีอารมณ์เดียว เพื่อกำหนดรู้ธรรมอยู่{๖๙๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายที่เป็นนวกะ บวชยังไม่นาน เพิ่งมาสู่ธรรมวินัยนี้ อันเธอทั้งหลายพึงให้สมาทาน พึงให้ตั้งอยู่ พึงให้ดำรงมั่นในการเจริญสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้”

๕. อกุสลราสิสูตร

ว่าด้วยกองอกุศล ๕

{๖๙๖} [๓๗๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อกล่าวว่ากองอกุศล จะกล่าวให้ถูก ควรกล่าวถึงนิวรณ์ ๕ เพราะว่ากองอกุศลทั้งสิ้นนี้ก็คือนิวรณ์ ๕ นิวรณ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) กามฉันทนิวรณ์ (๒) พยาปาทนิวรณ์

(๓) ถีนมิทธนิวรณ์ (๔) อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์

(๕) วิจิกิจฉานิวรณ์

{๖๙๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อกล่าวว่ากองอกุศล จะกล่าวให้ถูก ควรกล่าวถึงนิวรณ์ ๕ เหล่านี้ เพราะว่ากองอกุศลทั้งสิ้นนี้ก็คือนิวรณ์ ๕

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อกล่าวว่ากองกุศล จะกล่าวให้ถูก ควรกล่าวถึงสติปัฏฐาน ๔ เพราะว่ากองกุศลทั้งสิ้นนี้ก็คือสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้