พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มัคคสังยุต · อัญญติตถิยวรรค
๑. วิราคสูตร เล่ม ๑๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๑๗–๑๑๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๘ ในอัญญติตถิยวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค มัคคสังยุต อัญญติตถิยวรรค (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๓๖–๓๗
๕. อัญญติตถิยเปยยาลวรรค
๑. ราควิราคสูตร
ว่าด้วยข้อปฏิบัติเพื่อคลายราคะ
{๑๑๗} [๔๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถามเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระสมณโคดมเพื่อประโยชน์อะไร’ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อคลายราคะ’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๑๑๘} ก็ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถามเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ก็หนทางมีไหม ข้อปฏิบัติเพื่อคลายราคะนั้นมีไหม’ ดังนี้ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้ว พึงตอบพวกอัญเดียรถีย์ ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ทางมีอยู่ ข้อปฏิบัติเพื่อคลายราคะก็มีอยู่”ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๑๑๙} ก็ทางเป็นไฉน และข้อปฏิบัติเพื่อคลายราคะเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ นี้เป็นทางนี้เป็นข้อปฏิบัติเพื่อคลายราคะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้แล”
- ๑อัญเดียรถีย์ปริพาชก หมายถึงพวกนักบวชอื่น ๆ นอกพระพุทธศาสนา มีชื่อเรียกในสมัยนั้น เช่น นิครนถ์ อาชีวก ดาบส ปริพาชก ปัณฑรงค์ ซึ่งเป็นผู้บวชถือลัทธิของศาสดาเจ้าลัทธิผู้สร้างทิฏฐิความเห็นผิดอันเป็นดุจท่าน้ำ ๖๒ ประการ (ติดถกร) [นัย วิ.อ. ๑/๒๗๑, ม.มู.อ. ๑/๓๒๗]
๒. สังโยชนัปปหานสูตร
ว่าด้วยประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละสังโยชน์
{๑๒๐} [๔๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถามเธอทั้งหลายอย่างนี้ว่า‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระสมณโคดมเพื่อประโยชน์อะไร’ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อละสังโยชน์ ’ ...
๓. อนุสยสูตร
ว่าด้วยประพฤติพรหมจรรย์เพื่อถอนอนุสัย
{๑๒๑} [๔๓] ... ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อถอนอนุสัย ’ ...
- ๑สังโยชน์ หมายถึงกิเลสที่ผูกมัดสัตว์ไว้ในภพ มี ๑๐ อย่าง โดยจำแนกเป็น โอรัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เบื้องตํ๋า ๕ คือ (๑) สักกายทิฏฐิ ความเห็นเป็นเหตุถือตัวถือตน (๒) วิจิกิจฉา ความสงสัย (๓) สีลัพพตปรามาส ความเชื่อถือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ด้วยอำนาจศีลพรต (๔) กามฉันทะ ความพอใจในกาม (๔) พยาบาท ความคิดแก้แค้นผู้อื่น อุทธัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เบื้องสูง ๕ คือ (๑) รูปราคะ ความติดอยู่ในรูปภพ (๒) อรูปราคะ ความติดอยู่ในอรูปภพ (๓) มานะ ความถือตัวว่าเป็นนั่นเป็นนี่ (๔) อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน (๕) อวิชชา ความหลงอันเป็นเหตุไม่รู้จริง {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๕/๓๑๒}
- ๒อนุสัย กิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในสันดาน มี ๗ คือ (๑) กามราคานุสัย สภาพที่นอนเนื่องในสันดานคือความกำหนัดในกาม (๒) ปฏิฆานุสัย สภาพที่นอนเนื่องในสันดานคือความกระทบกระทั่งแห่งจิต (๓) ทิฏฐานุสัย สภาพที่นอนเนื่องในสันดานคือความเห็น (๔) วิจิกิจฉานุสัย สภาพที่นอนเนื่องในสันดานคือความสงสัย (๕) มานานุสัย สภาพที่นอนเนื่องในสันดานคือความถือตัว (๖) ภวราคานุสัย สภาพที่นอนเนื่องในสันดานคือความกำหนัดในภพ (๗) อวิชชานุสัย สภาพที่นอนเนื่องในสันดานคือความไม่รู้ {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๓๒/๓๔๙, สํ.สฬา.อ. ๑๔}
จบ ๑. วิราคสูตร