พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มัคคสังยุต · อัญญติตถิยวรรค
๖. วิชชาวิมุตติสูตร เล่ม ๑๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๒๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๘ ในอัญญติตถิยวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค มัคคสังยุต อัญญติตถิยวรรค วิชชาวิมุตติสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๓๘–๓๙
๔. อัทธานสูตร
ว่าด้วยประพฤติพรหมจรรย์เพื่อกำหนดรู้สังสารวัฏ
{๑๒๒} [๔๔] ... ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อกำหนดรู้สังสารวัฏ อันยืดยาว’ ...
๕. อาสวสูตร
ว่าด้วยประพฤติพรหมจรรย์เพื่อสิ้นอาสวะ
{๑๒๓} [๔๕] ... ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อความสิ้นอาสวะ ’ ...
๖. วิชชาวิมุตติสูตร
ว่าด้วยประพฤติพรหมจรรย์เพื่อทำให้แจ้งซึ่งวิชชาและวิมุตติผล
{๑๒๔} [๔๖] ... ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อทำให้แจ้งซึ่งวิชชาและวิมุตติผล ’...
- ๑สังสารวัฏ ลำดับสืบต่อที่เป็นไปไม่ขาดสายแห่งขันธ์ ธาตุ และอายตนะทั้งหลาย หมายถึงภพที่เวียนเกิดเวียนตาย หรือการเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพกำเนิดต่าง ๆ (ที.ม.อ. ๙๔, สํ.นิ.อ. ๑๑๐)
- ๒อาสวะ กิเลสที่หมักดองอยู่ในสันดาน มี ๔ คือ (๑) กามาสวะ อาสวะคือกาม ได้แก่ ความกำหนัดยินดีที่เกี่ยวเนื่องด้วยกามคุณ ๕ (๒) ภวาสวะ อาสวะคือภพ ได้แก่ ความกำหนัดยินดีด้วยอำนาจความพอใจอยู่ในรูปภพและอรูปภพ (๓) ทิฏฐาสวะ อาสวะคือทิฏฐิ ได้แก่ ความติดใจอยู่ในฌานสมาบัติที่ประกอบด้วยสัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฏฐิ (๔) อวิชชาสวะ อาสวะคืออวิชชา ได้แก่ ความไม่รู้ในอริยสัจ ๔ (นัย ม.มู.อ. ๑/๗๔, สํ.สฬา.อ. ๑๔)
- ๓วิชชาและวิมุตติผล หมายถึงอรหัตตผล (สํ.ม.อ. ๑๙๗)
๗. ญาณทัสสนสูตร
ว่าด้วยประพฤติพรหมจรรย์เพื่อญาณทัสสนะ
{๑๒๕} [๔๗] ... ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อญาณทัสสนะ ’...
๘. อนุปทาปริพพานสูตร
ว่าด้วยข้อปฏิบัติเพื่ออนุปาทาปรินิพพาน
{๑๒๖} [๔๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถามเธอทั้งหลาย อย่างนี้ว่า‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระสมณโคดมเพื่อประโยชน์อะไร’ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราทั้งหลายอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่ออนุปาทาปรินิพพาน ’{๑๒๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถามเธอทั้งหลาย อย่างนี้ว่า‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ก็หนทางมีไหม ข้อปฏิบัติเพื่ออนุปาทาปรินิพพานนั้นมีไหม’ ดังนี้ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วพึงตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ทางมีอยู่ข้อปฏิบัติเพื่ออนุปาทาปรินิพพานก็มีอยู่’
- ๑ญาณทัสสนะ หมายถึงความรู้และความเห็นตรงตามเป็นจริง เรียกว่ามัคคญาณ ผลญาณ สัพพัญญุตญาณ ปัจจเวกขณญาณ หรือวิปัสสนาญาณก็ได้ (ที.สี.อ. ๑๙๘) แต่ในที่นี้ได้แก่ ปัจจเวกขณญาณ ญาณหยั่งรู้ด้วยการพิจารณาทบทวนสำรวจรู้มรรค ผล กิเลสที่ละได้แล้ว กิเลสที่เหลืออยู่ (เว้นพระอรหันต์ไม่พิจารณากิเลสนี้) และพระนิพพาน (สํ.ม.อ. ๑๙๗)
- ๒อนุปาทาปรินิพพาน หมายถึงปรินิพพานที่หาปัจจัยปรุงแต่งมิได้ (ม.มู.อ. ๒/๖๓-๖๔, สํ.ม.อ. ๑๙๗)
จบ ๖. วิชชาวิมุตติสูตร