สัมเภชชสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นํ้าที่ไหลไปประจบกันมากกว่า น้ำ ๒-๓ หยดที่เขาตักขึ้นมามีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับนํ้าที่ไหลไปประจบกัน น้ำ ๒-๓ หยดที่เขาตักขึ้นมาย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ... เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๔. ทุติยสัมเภชชสูตร

ว่าด้วยเปรียบทุกข์ที่หมดไปเท่ากับนํ้าในแม่นํ้า

{๑๗๕๐} [๑๑๒๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ คงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ย่อมไหลไปประจบกันไม่ขาดสายในที่ใด นํ้านั้นพึงถึงความสิ้นไปหมดไป ยังเหลือน้ำ ๒-๓ หยด เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เมื่อเทียบระหว่างน้ำที่ไหลไปประจบกันซึ่งสิ้นไปหมดไปกับนํ้า ๒-๓ หยดที่ยังเหลือ อย่างไหนจะมากกว่ากัน”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำที่ไหลไปประจบกันซึ่งสิ้นไปหมดไปมากกว่า นํ้า ๒-๓ หยดที่ยังเหลืออยู่น้อยกว่า เมื่อเทียบกับนํ้าที่ไหลไปประจบกันซึ่งสิ้นไปหมดไปแล้ว นํ้า ๒-๓ หยดที่ยังเหลืออยู่ย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ... เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๕. ปฐมมหาปฐวีสูตร

ว่าด้วยเปรียบทุกข์ที่ยังเหลือเท่ากับก้อนดิน

{๑๗๕๑} [๑๑๒๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีชายคนหนึ่งเก็บก้อนดินขนาดเมล็ดกระเบา ๗ ก้อนจากแผ่นดินใหญ่ เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างก้อนดินขนาดเมล็ดกระเบาที่เขาเก็บไว้ ๗ ก้อน กับแผ่นดินใหญ่ อย่างไหนจะมากกว่ากัน”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แผ่นดินใหญ่มากกว่าก้อนดินขนาดเมล็ดกระเบาที่เขาเก็บไว้ ๗ ก้อนมีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับแผ่นดินใหญ่ ก้อนดินขนาดเมล็ดกระเบาที่เขาเก็บไว้ ๗ ก้อนย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ... เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๖. ทุติยมหาปฐวีสูตร

ว่าด้วยเปรียบทุกข์ที่หมดไปเท่ากับแผ่นดิน

{๑๗๕๒} [๑๑๒๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แผ่นดินใหญ่พึงถึงความสิ้นไปหมดไปยังเหลือก้อนดินขนาดเมล็ดกระเบาอยู่ ๗ ก้อน เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างแผ่นดินใหญ่ที่สิ้นไปหมดไป กับก้อนดินขนาดเมล็ดกระเบาที่ยังเหลืออยู่ ๗ ก้อน อย่างไหนจะมากกว่ากัน”