สัมเภชชสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

๒. โปกขรณีสูตร

ว่าด้วยทุกข์ของพระอริยะเท่ากับน้ำปลายหญ้าคา

{๑๗๔๘} [๑๑๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสระโบกขรณีขนาดยาว ๕๐โยชน์ กว้าง ๕๐โยชน์ สูง ๕๐โยชน์ เต็มด้วยน้ำเปี่ยมฝั่งขนาดกาดื่มกินได้ มีชายคนหนึ่งใช้ปลายหญ้าคาจุ่มนํ้าขึ้นมาจากสระโบกขรณีนั้น เธอทั้งหลาย จะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างนํ้าที่เขาใช้ปลายหญ้าคาจุ่มขึ้นมา กับนํ้าในสระโบกขรณี อย่างไหนจะมากกว่ากัน”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในสระโบกขรณีมากกว่า นํ้าที่เขาใช้ปลายหญ้าคาตักขึ้นมามีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับนํ้าในสระโบกขรณีแล้ว นํ้าที่เขาใช้ปลายหญ้าคาจุ่มขึ้นมาย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ... เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๓. ปฐมสัมเภชชสูตร

ว่าด้วยเปรียบทุกข์ที่ยังเหลือเท่ากับหยดนํ้า

{๑๗๔๙} [๑๑๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ คงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ย่อมไหลไปประจบกันไม่ขาดสายในที่ใด ชายคนหนึ่งตักนํ้า ๒-๓ หยดขึ้นมาจากที่นั้น เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างนํ้า ๒-๓ หยดที่เขาตักขึ้นมากับนํ้าที่ไหลไปประจบกัน อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นํ้าที่ไหลไปประจบกันมากกว่า น้ำ ๒-๓ หยดที่เขาตักขึ้นมามีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับนํ้าที่ไหลไปประจบกัน น้ำ ๒-๓ หยดที่เขาตักขึ้นมาย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ... เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๔. ทุติยสัมเภชชสูตร

ว่าด้วยเปรียบทุกข์ที่หมดไปเท่ากับนํ้าในแม่นํ้า

{๑๗๕๐} [๑๑๒๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ คงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ย่อมไหลไปประจบกันไม่ขาดสายในที่ใด นํ้านั้นพึงถึงความสิ้นไปหมดไป ยังเหลือน้ำ ๒-๓ หยด เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เมื่อเทียบระหว่างน้ำที่ไหลไปประจบกันซึ่งสิ้นไปหมดไปกับนํ้า ๒-๓ หยดที่ยังเหลือ อย่างไหนจะมากกว่ากัน”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำที่ไหลไปประจบกันซึ่งสิ้นไปหมดไปมากกว่า นํ้า ๒-๓ หยดที่ยังเหลืออยู่น้อยกว่า เมื่อเทียบกับนํ้าที่ไหลไปประจบกันซึ่งสิ้นไปหมดไปแล้ว นํ้า ๒-๓ หยดที่ยังเหลืออยู่ย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ... เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”