ปัพพตูปมาสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขุนเขาหิมวันค์มากกว่า ก้อนหินขนาดเมล็ดผักกาดที่เขาเก็บไว้ ๗ ก้อนย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ... เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๑๐. ทุติยปัพพตูปมสูตร

ว่าด้วยเปรียบทุกข์ที่หมดไปเท่ากับขุนเขา

{๑๗๕๖} [๑๑๓๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขุนเขาหิมวันต์พึงถึงความสิ้นไปหมดไป ยังเหลือก้อนหินขนาดเมล็ดผักกาด ๗ ก้อน เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างขุนเขาหิมวันต์ที่สิ้นไปหมดไป กับก้อนหินขนาดเมล็ดผักกาดที่ยังเหลืออยู่ ๗ ก้อน อย่างไหนจะมากกว่ากัน”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขุนเขาหิมวันต์ที่สิ้นไปหมดไปมากกว่า ก้อนหินประมาณเท่าเมล็ดผักกาดที่ยังเหลืออยู่ ๗ ก้อนมีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับขุนเขาหิมวันต์ที่สิ้นไปหมดไป ก้อนหินขนาดเมล็ดผักกาดที่ยังเหลืออยู่ ๗ ก้อนย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์อันใดของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ ตรัสรู้แล้ว ผู้รู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ที่สิ้นไปหมดไปแล้ว ทุกข์อันนั้นมีมากกว่า ที่ยังเหลือมีประมาณน้อย ย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การ

เปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว เมื่อเทียบกับกองทุกข์อันมีในก่อนที่สิ้นไปหมดไปแล้ว คืออย่างสูงเพียง ๗ ชาติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

จบ อภิสมยวรรคที่ ๖

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. นขสิขสูตร ๒. โปกขรณีสูตร

๓. ปฐมสัมเภชชสูตร ๔. ทุติยสัมเภชชสูตร

๕. ปฐมมหาปฐวีสูตร ๖. ทุติยมหาปฐวีสูตร

๗. ปฐมมหาสมุททสูตร ๘. ทุติยมหาสมุททสูตร

๙. ปฐมปัพพตูปมสูตร ๑๐. ทุติยปัพพตูปมสูตร

๗. ปฐมอามกธัญญเปยยาลวรรค

๑. อัญญตรสูตร

ว่าด้วยสัตว์ผู้มาเกิดในหมู่มนุษย์น้อย

{๑๗๕๗} [๑๑๓๑] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนฝุ่นนิดหน่อยไว้ที่ปลายพระนขา แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายเล็บที่เราช้อนขึ้นนี้ กับมหาปฐพีนี้ อย่างไหนจะมีมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีมีมากกว่าฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนขึ้นนี้มีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าช้อนขึ้นย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่กลับมาเกิดในหมู่มนุษย์อีกมีน้อย โดยที่แท้สัตว์ที่กลับมาเกิดอีกนอกจากมนุษย์มีมากกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าไม่เห็นอริยสัจ ๔ อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๒. ปัจจันตสูตร

ว่าด้วยสัตว์ผู้มาเกิดในปัจจันตชนบทมาก

{๑๗๕๘} [๑๑๓๒] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนฝุ่นนิดหน่อยไว้ที่ปลายพระนขา แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอ