นขสิขาสูตร เล่ม ๑๙

๖. อภิสมยวรรค

๑. นขสิขสูตร

ว่าด้วยทุกข์ของพระอริยะเท่ากับฝุ่นที่ปลายเล็บ

{๑๗๔๗} [๑๑๒๑] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนฝุ่นนิดหน่อยไว้ที่ปลายพระนขา แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายเล็บที่เราช้อนขึ้นนี้ กับมหาปฐพีนี้ อย่างไหนจะมีมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีมีมากกว่าฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนขึ้นนี้มีประมาณน้อยเมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าช้อนขึ้นย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์อันใดของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ ตรัสรู้แล้ว ผู้รู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สิ้นไปหมดไปแล้ว ทุกข์อันนั้นมีมากกว่า ที่ยังเหลือมีประมาณน้อย ย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว เมื่อเทียบกับกองทุกข์อันมีในก่อนที่สิ้นไปหมดไปแล้ว คืออย่างสูงเพียง ๗ ชาติดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่านี้ ‘ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๒. โปกขรณีสูตร

ว่าด้วยทุกข์ของพระอริยะเท่ากับน้ำปลายหญ้าคา

{๑๗๔๘} [๑๑๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสระโบกขรณีขนาดยาว ๕๐โยชน์ กว้าง ๕๐โยชน์ สูง ๕๐โยชน์ เต็มด้วยน้ำเปี่ยมฝั่งขนาดกาดื่มกินได้ มีชายคนหนึ่งใช้ปลายหญ้าคาจุ่มนํ้าขึ้นมาจากสระโบกขรณีนั้น เธอทั้งหลาย จะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างนํ้าที่เขาใช้ปลายหญ้าคาจุ่มขึ้นมา กับนํ้าในสระโบกขรณี อย่างไหนจะมากกว่ากัน”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในสระโบกขรณีมากกว่า นํ้าที่เขาใช้ปลายหญ้าคาตักขึ้นมามีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับนํ้าในสระโบกขรณีแล้ว นํ้าที่เขาใช้ปลายหญ้าคาจุ่มขึ้นมาย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ... เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๓. ปฐมสัมเภชชสูตร

ว่าด้วยเปรียบทุกข์ที่ยังเหลือเท่ากับหยดนํ้า

{๑๗๔๙} [๑๑๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ คงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ย่อมไหลไปประจบกันไม่ขาดสายในที่ใด ชายคนหนึ่งตักนํ้า ๒-๓ หยดขึ้นมาจากที่นั้น เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างนํ้า ๒-๓ หยดที่เขาตักขึ้นมากับนํ้าที่ไหลไปประจบกัน อย่างไหนจะมากกว่ากัน”