พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อินทริยสังยุต · สูกรขาตวรรค
โกสลสูตร เล่ม ๑๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๒๓–๑๐๒๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในสูกรขาตวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค อินทริยสังยุต สูกรขาตวรรค โกสลสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๓๕๓–๓๕๔
๖. สูกรขาตวรรค
๑. สาลสูตร
ว่าด้วยปัญญินทรีย์เป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรม
{๑๐๒๓} [๕๒๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อโกสลคาม ในแคว้นโกศล ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า
{๑๐๒๔} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาสัตว์ดิรัจฉานเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีสีหมฤคราชชาวโลกกล่าวว่าเป็นยอดของสัตว์เหล่านั้นทั้งโดยกำลัง โดยฝีเท้า โดยความแกล้วกล้า ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย บรรดาโพธิปักขิยธรรม เหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้นโดยเป็นไปเพื่อความตรัสรู้{๑๐๒๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โพธิปักขิยธรรมเป็นไฉน คือ สัทธินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม ย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ วิริยินทรีย์ ... สตินทรีย์... สมาธินทรีย์... ปัญญินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม ย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้
{๑๐๒๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาสัตว์ดิรัจฉานเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีสีหมฤคราชชาวโลกกล่าวว่าเป็นยอดของสัตว์เหล่านั้น ทั้งโดยกำลัง โดยฝีเท้า โดยความแกล้วกล้า ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย บรรดาโพธิปักขิยธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้นโดยเป็นไปเพื่อความตรัสรู้”
- ๑โพธิปักขิยธรรม หมายถึงธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้ คือเกื้อกูลแก่การตรัสรู้ โดยปกติได้แก่ธรรม ๓๗ ประการมีสติปัฏฐาน ๔ เป็นต้น แต่ในที่นี้มุ่งเฉพาะอินทรียธรรม ๕ (นัย ม.อุ.อ. ๑๘)
๒. มัลลกสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๔
{๑๐๒๗} [๕๒๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
{๑๐๒๘} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวมัลละชื่ออุรุเวลกัปปนิคม ในแคว้นมัลละ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อริยญาณยังไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกเพียงใด อินทรีย์ ๔ ก็ยังไม่ตั้งลงมั่นคงเพียงนั้น เมื่อใดอริยญาณเกิดขึ้นแล้วแก่อริยสาวก เมื่อนั้นอินทรีย์ ๔ ก็ตั้งลงมั่นคง{๑๐๒๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเรือนยอด เมื่อเขายังไม่ได้ยกยอดขึ้นเพียงใด กลอนเรือนก็ยังไม่ชื่อว่าตั้งอยู่มั่นคงเพียงนั้น เมื่อใดเขายกยอดขึ้นแล้ว เมื่อนั้นกลอนเรือนจึงเรียกว่าตั้งอยู่มั่นคง ฉันใด อริยญาณยังไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกเพียงใด อินทรีย์ ๔ ก็ยังไม่ตั้งลงมั่นคงเพียงนั้น เมื่อใดอริยญาณเกิดขึ้นแล้วแก่อริยสาวก เมื่อนั้นอินทรีย์ ๔ ก็ตั้งลงมั่นคง ฉันนั้นเหมือนกันอินทรีย์ ๔ คืออะไรบ้าง คือ สัทอินทรีย์ ๑ วิริยินทรีย์ ๑ สตินทรีย์ ๑ สมาอินทรีย์ ๑
{๑๐๓๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัทธา วิริยะ สติ สมาธิที่ดำเนินไปตามปัญญาของอริยสาวกผู้มีปัญญาย่อมตั้งมั่น”
๓. เสขสูตร
ว่าด้วยพระเสขะและพระอเสขะ
{๑๐๓๑} [๕๒๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
จบ โกสลสูตร