พรหมสูตร เล่ม ๑๙

สตินทรีย์... สมาธินทรีย์... ปัญญินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม ปัญญินทรีย์นั้น ย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้

{๑๐๔๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม้มีกลิ่นที่แก่นชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี จันทน์แดง ชาวโลกกล่าวว่าเลิศกว่าไม้มีกลิ่นที่แก่นเหล่านั้น แม้ฉันใด โพธิปักขิยธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้น เพราะเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ฉันนั้นเหมือนกัน”

๖. ปติฏฐิตสูตร

ว่าด้วยความไม่ประมาทเป็นธรรมอย่างเอก

{๑๐๔๔} [๕๒๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๕ ย่อมเป็นอันภิกษุผู้ตั้งอยู่ในธรรมอย่างเอกเจริญแล้ว อบรมดีแล้ว ธรรมอย่างเอกเป็นไฉน คือ ความไม่ประมาท

{๑๐๔๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความไม่ประมาทเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรักษาจิตไว้ในอาสวธรรมและธรรมที่มีอาสวะ เมื่อเธอรักษาจิตไว้ในอาสวธรรมและธรรมที่มีอาสวะอยู่ สัทธินทรีย์ย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์ วิริยินทรีย์... สตินทรีย์... สมาธินทรีย์... ปัญญินทรีย์ก็ย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์{๑๐๔๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๕ ย่อมเป็นอันภิกษุผู้ตั้งอยู่ในธรรมอย่างเอกเจริญแล้ว อบรมดีแล้วแม้อย่างนี้แล”

๗. พรหมสูตร

ว่าด้วยท้าวสหัมบดีพรหม

{๑๐๔๗} [๕๒๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าแรกตรัสรู้ ประทับอยู่ ณ ควงไม้อชปาลนิโครธ แทบฝั่งแม่นํ้าเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงหลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ทรงเกิดความปริวิตกแห่งพระหฤทัยอย่างนี้ว่า “อินทรีย์ ๕ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด อินทรีย์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ สัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะ เป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด วิริยินทรีย์ ... สตินทรีย์ ... สมาธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด อินทรีย์ ๕ เหล่านี้ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”{๑๐๔๘} – {๑๐๔๙} ครั้งนั้นแล ท้าวสหัมบดีพรหมทราบความปริวิตกแห่งพระหฤทัยของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยใจแล้วจึงหายตัวจากพรหมโลกมาปรากฏพระองค์อยู่เบื้องพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออก หรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น

ครั้งนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมห่มผ้าเฉวียงบ่า ประนมอัญชลีไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคตเจ้า ข้อนี้เป็นอย่างนั้น อินทรีย์ ๕ ที่บุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด อินทรีย์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ สัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด วิริยินทรีย์ ... สตินทรีย์ ... สมาธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด อินทรีย์ ๕ เหล่านี้ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้ามีอมตะเป็นที่สุด

{๑๐๕๐} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เรื่องเคยมีมาแล้ว ข้าพระองค์ได้ประพฤติพรหมจรรย์ในพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงพระนามว่ากัสสปะ แม้ในเวลานั้น เขารู้จักข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘สหกภิกษุ สหกภิกษุ’ ข้าพระองค์นั้นเพราะความที่อินทรีย์ ๕ เหล่านี้อันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว จึงคลายกามฉันท์ในกามทั้งหลายเสียได้ หลังจากตายไป ได้เข้าถึงสุคติพรหมโลก แม้ในพรหมโลกนั้น เขาก็รู้จักข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ท้าวสหัมบดีพรหม ท้าวสหัมบดีพรหม’{๑๐๕๑} ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ข้าแต่พระสุคตเจ้า ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ข้าพระองค์รู้ ข้าพระองค์เห็น อย่างที่อินทรีย์ ๕ เหล่านี้ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”

๘. สูกรขาตสูตร

ว่าด้วยสาเหตุที่ภิกษุเคารพยำเกรงพระตถาคต

{๑๐๕๒} [๕๒๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ถํ้าสูกรขาตา เขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤท์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า “ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุผู้เป็นขีณาสพเห็นอำนาจประโยชน์อะไรหนอ จึงประพฤตินอบน้อมอย่างยิ่งในตถาคตหรือในคำสั่งสอนของตถาคต”

{๑๐๕๓} พระสารีบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้เป็นขีณาสพเห็นธรรมเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม จึงประพฤตินอบน้อมอย่างยิ่ง ในพระตถาคตหรือในคำสอนของพระตถาคต”

{๑๐๕๔} “สาธุ สาธุ สารีบุตร แท้จริงภิกษุผู้เป็นขีณาสพเห็นธรรมเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม จึงประพฤตินอบน้อมอย่างยิ่งในตถาคตหรือในคำสอนของตถาคต