สีสปาสูตร เล่ม ๑๙

๔. สีสปาปัณณวรรค

๑. สีสปาปัณณสูตร

ว่าด้วยเปรียบสิ่งที่ตรัสรู้มีมากเหมือนใบประดู่ลายบนต้น

{๑๗๑๒} [๑๑๐๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ สีสปาวัน ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงหยิบใบประดู่ลาย ๒-๓ ใบ มาแล้วตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้ง <*> หลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ใบประดู่ลาย ๒-๓ ใบที่เราถือไว้นี้กับใบที่อยู่บนต้น ไหนจะมากกว่ากัน”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ใบประดู่ลาย ๒-๓ ใบที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถือไว้นี้มีประมาณน้อย ที่อยู่บนต้นมีมากกว่าพระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อย่างนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่เรารู้แล้วมิได้บอกเธอทั้งหลายยังมีอีกมาก ก็เพราะเหตุอะไร เราจึงไม่บอก เพราะว่าสิ่งนั้นไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่ใช่พรหรมจรรย์เบื้องต้น ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่บอก{๑๗๑๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งไรเล่าเราได้บอกแล้ว เราได้บอกแล้วว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ก็เพราะเหตุอะไรเราจึงบอก เพราะว่าสิ่งนั้นประกอบด้วยประโยชน์ เป็นพรหมจรรย์เบื้องต้น ย่อมเป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน เพราะเหตุนั้น เราจึงบอกดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๒. ขทิรปัตตสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยการใช้ใบตะเคียนห่อนํ้า

{๑๗๑๔} [๑๑๐๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราถึงไม่ได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ไม่ได้ตรัสรู้ทุกขสมุทยอริยสัจ ไม่ได้ตรัสรู้ทุกขนิโรธอริยสัจ ไม่ได้ตรัสรู้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริง ก็จักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ เปรียบเหมือนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราจักใช้ใบตะเคียน ใบทองหลาง หรือใบมะขามป้อมห่อนํ้าหรือใบตาลนำไป’ ข้อนั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ ฉันใด ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราถึงไม่ได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริงก็จักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนี้ก็มิใช่ฐานะที่จะมีได้

ฉันนั้นเหมือนกัน{๑๗๑๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนผู้ใดแลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริงแล้ว จึงจักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ เปรียบเหมือนผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราจักใช้ใบบัว ใบทองกวาว หรือใบย่านทรายห่อนํ้า หรือใบตาลนำไป’ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ ฉันใด ผู้ใดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เราได้ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจตามความเป็นจริงแล้ว จึงจักทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบได้’ ดังนี้ ข้อนั้นเป็นฐานะที่จะมีได้ ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”