มานทินนสูตร เล่ม ๑๙

จิตในจิต ... จักพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่’ ดูก่อนคฤหบดี ท่านพึงศึกษาอย่างนี้แล”

{๗๙๑} “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมคือสติปัฏฐาน ๔ เหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว ธรรมเหล่านั้นก็มีอยู่ในตัวกระผม และกระผมย่อมเห็นประจักษ์ในธรรมเหล่านั้น ก็กระผมย่อมพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ... พิจารณาเห็นจิตในจิต ... พิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่{๗๙๒} ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว กระผมยังไม่เห็นสังโยชน์ข้อใดข้อหนึ่งที่ยังละไม่ได้แล้วในตนเลย”

“ดูก่อนคฤหบดี เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว อนาคามิผลอันท่านทำให้แจ้งแล้ว”

๑๐. มานทินนสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ได้อนาคามิผล

{๗๙๓} [๓๙๖] นิทานต้นสูตรเหมือนกัน

ก็สมัยนั้นแล มานทินนคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ครั้งนั้นแล มานทินนคฤหบดีเรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า ‘มานี่แน่ะ พ่อมหาจำเริญ พ่อจงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วจงกราบเท้าทั้งสองของท่านด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มานทินนคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา เขาขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้า’ ดังนี้ และจงกราบเรียนอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้

โปรดเถิด ขอท่านพระอานนท์จงอาศัยความอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของมานทินนคฤหบดีด้วยเถิด”

บุรุษนั้นรับคำมานทินนคฤหบดีแล้ว จึงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้เรียนท่านพระอานนท์ว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มานทินนคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้า และสั่งให้กราบเรียนอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระอานนท์จงอาศัยความอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของมานทินนคฤหบดีด้วยเถิด’ ดังนี้” ท่านพระอานนท์รับคำโดยดุษณีภาพครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของมานทินนคฤหบดี แล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูถวาย ครั้นแล้วได้ถามมานทินนคฤหบดีว่า

“ดูก่อนคฤหบดี ท่านยังพอทนได้อยู่หรือ พอยังอัตภาพให้เป็นไปได้อยู่หรือ ทุกขเวทนาค่อยทุเลาลง ไม่กำเริบขึ้นหรือ อาการค่อยคลายลงไม่รุนแรงขึ้นหรือ”

{๗๙๔} มานทินนคฤหบดีตอบว่า “กระผมทนไม่ได้อยู่ ยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้อยู่ ทุกขเวทนาของกระผมกล้านัก มีแต่กำเริบ ไม่ทุเลาลงเลย อาการมีแต่รุนแรงยิ่งขึ้น ไม่คลายลงเลย”

“ดูก่อนคฤหบดี เพราะเหตุนั้นแล ท่านพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ จักพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ... จักพิจารณาเห็นจิตในจิต ... จักพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่’ ดูก่อนคฤหบดี ท่านพึงศึกษาอย่างนี้แล”

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมคือสติปัฏฐาน ๔ เหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว ธรรมเหล่านั้นก็มีอยู่ในตัวกระผม และกระผมย่อมเห็นประจักษ์ในธรรมเหล่านั้น ก็กระผมย่อมพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ... พิจารณาเห็นจิตในจิต ... พิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่{๗๙๕} ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว กระผมยังไม่เห็นสังโยชน์ข้อใดข้อหนึ่งที่ยังละไม่ได้แล้วในตนเลย”

“ดูก่อนคฤหบดี เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว อนาคามิผลอันท่าน ทำให้แจ้งแล้ว”

จบ สีลัฏฐิติวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สีลสูตร ๒. จิรัฏฐิติสูตร

๓. ปริหานสูตร ๔. สุทธสูตร

๕. อัญญตรพราหมณสูตร ๖. ปเทสสูตร

๗. สมัตตสูตร ๘. โลกสูตร

๙. สิริวัฑฒสูตร ๑๐. มานทินนสูตร

๔. อนนุสสุตวรรค

๑. อนนุสสูตสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ไม่เคยได้ฟังมาก่อน

{๗๙๖} [๓๙๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า‘นี้คือการพิจารณาเห็นกายในกาย’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘การพิจารณาเห็นกายในกายนี้นั้นอันเราควรเจริญ’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘การพิจารณาเห็นกายในกายอันเราเจริญแล้ว’{๗๙๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือการพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา’ ... ว่า ‘การพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนานี้นั้นอันเราควรเจริญ’ ... ว่า ‘การพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนานี้อันเราเจริญแล้ว’

{๗๙๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือการพิจารณาเห็นจิตในจิต... ว่า ‘การพิจารณาเห็นจิตในจิตนี้นั้นอันเราควรเจริญ’ ... ว่า ‘การพิจารณาเห็นจิตในจิตนี้อันเราเจริญแล้ว’

{๗๙๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือการพิจารณาเห็นธรรมในธรรม’ ... ว่า ‘การพิจารณาเห็นธรรมในธรรมนี้นั้นอันเราควรเจริญ’ ... ว่า ‘การพิจารณาเห็นธรรมในธรรมนี้อันเราเจริญแล้ว”