รโหคตสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

ทั้งภายนอก... มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

{๑๒๖๒} ภิกษุนั้น ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งทีไม่ปฏิกูลอยู่เถิด’ ... ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้เว้นขาดจากสิ่งที่ไม่ปฏิกูล และสิ่งที่ปฏิกูลทั้งสองนั้นแล้วมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะในสิ่งทั้งสองนั้นอยู่ได้”

๒. ทุติยรโหคตสูตร

ว่าด้วยสติปัฏฐาน ๔

{๑๒๖๓} [๙๐๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะหลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความปริวิตกขึ้นในใจอย่างนี้ว่า “สติปัฏฐาน ๔ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วยสติปัฏฐาน ๔ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย”{๑๒๖๔} ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะรู้ความปริวิตกในใจของท่านพระอนุรุทธะด้วยใจ จึงไปปรากฏตัวต่อหน้าท่านพระอนุรุทธะ เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น

{๑๒๖๕} ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้ถามท่านพระอนุรุทธะว่า “ดูก่อนท่านอนุรุทธะ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอภิกษุจึงจะชื่อว่าปรารภสติปัฏฐาน ๔”

{๑๒๖๖} ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ดูก่อนผู้มีอายุ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นกายในกายภายนอก มีความเพียร

มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นกายในกายทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

{๑๒๖๗} ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่{๑๒๖๘} ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นจิตโนจิตภายใน ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตภายนอก ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

{๑๒๖๙} ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมในภายใน ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมภายนอก ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรม <*> ทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงจะชื่อว่าปรารภสติปัฏฐาน ๔”

๓. สุตนุสูตร

ว่าด้วยการบรรลุภาวะแห่งมหาอภิญญา

{๑๒๗๐} [๙๐๑] สมัยหนึ่ง ท่านพระอนุรุทธะอยู่ที่ฝั่งแม่นํ้าสุตนุ ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ภิกษุหลายรูปเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอนุรุทธะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามว่า “ท่านอนุรุทธะได้ถึงความเป็นผู้มีอภิญญามากเพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งธรรมเหล่าไหน”