สุกกสูตร เล่ม ๑๙

๕. กุมภสูตร

ว่าด้วยเปรียบเทียบด้วยหม้อนํ้าที่ควํ่า

[๑๕๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๒๗๘} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หม้อนํ้าที่คว่ำย่อมระบายนํ้าออกอย่างเดียว ไม่ให้ไหลกลับเข้าไป แม้ฉันใด {๒๗๙} ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่ ย่อมระบายอกุศลธรรมอันเลวทรามออกอย่างเดียว ไม่ให้กลับคืนมาได้ ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่อย่างไรเล่า ย่อมระบายอกุศลธรรมอันเลวทรามออกอย่างเดียว ไม่ให้กลับคืนมาได้ คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่อย่างนี้แล ย่อมระบายอุกศลธรรม<*> อันเลวทรามออกอย่างเดียว ไม่ให้กลับคืนมาได้”

๖. สูกสูตร

ว่าด้วยเปรียบเทียบด้วยเดือยข้าว

[๑๕๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๒๘๐} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเดือยข้าวสาลีหรือเดือยข้าวเหนียว ที่บุคคลตั้งไว้ไม่ตรงจักตำมือหรือเท้าที่เข้าไปกระทบเข้าหรือทำให้ห้อเลือดเอาได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเดือยข้าวนั้นวางไว้ตรงฉันใด {๒๘๑} ภิกษุนั้นก็ฉันนั้นเหมือนกัน จักทำลายอวิชชา จักทำวิชชาให้เกิด

จักทำนิพพานให้แจ้งได้ด้วยทิฏฐิที่ตั้งไว้ถูกด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูก ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะทิฏฐินั้นตั้งไว้ถูก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุจักทำลายอวิชชา จักทำวิชชาให้เกิด จักทำนิพพานให้แจ้งได้ด้วยทิฏฐิที่ตั้งไว้ถูกด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูกอย่างไรเล่า คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุย่อมทำลายอวิชชา ย่อมทำวิชชาให้เกิด ย่อมทำนิพพานให้แจ้งได้ด้วยทิฏฐิที่ตั้งไว้ถูกด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูกอย่างนี้แล”

๗. อากาสสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาด้วยลมพัดอยูในอากาศ

{๒๘๒} [๑๕๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีลมหลายชนิดพัดอยู่ในอากาศ คือ ลมตะวันออกพัดบ้าง ลมตะวันตกพัดบ้าง ลมเหนือพัดบ้าง ลมใต้พัดบ้าง ลมมีฝุ่นพัดบ้าง ลมไม่มีฝุ่นพัดบ้าง ลมหนาวพัดบ้าง ลมร้อนพัดบ้าง ลมอ่อนพัดบ้าง ลมแรงพัดบ้าง แม้ฉันใด ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่ สติปัฏฐาน ๔ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่บ้าง สัมมัปปธาน ๔ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่บ้าง อิทธิบาท ๔ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่บ้าง อินทรีย์ ๕ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่บ้าง พละ ๕ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่บ้าง โพชฌงค์ ๗ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่บ้าง ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๒๘๓} ก็เมื่อภิกษุเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่อย่างไรเล่า สติปัฏฐาน ๔ จึงถึงความเจริญเต็มที่