นันทิยสูตร เล่ม ๑๙

{๑๕๙๗} “ดูก่อนพระนางโคธา อริยสาวิกาผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกตํ่าเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ อริยสาวิกาในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์ ... มีจิตปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทาน อยู่ครองเรือน ดูก่อนพระนางโคธา อริยสาวิกาผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกตํ่าเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”{๑๕๙๘} พระนางกาฬิโคธากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โสตาปัตติยังคะ ๔ ประการเหล่าใดที่พระองค์ทรงแสดงแล้ว ธรรมเหล่านั้นมีอยู่ในหม่อมฉัน และหม่อมฉันก็เห็นชัดในธรรมเหล่านั้น เพราะว่าหม่อมฉันประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... อนึ่ง ไทยธรรมสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่มีอยู่ในตระกูล ทั้งหมดนั้นยังมิได้ถูกแบ่ง จัดเป็นของทั่วไปแก่ท่านผู้มีศีสมีกัลยาณธรรม”

“ดูก่อนพระนางโคธา เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว โสดาปัตติผลท่านพยากรณ์แล้ว”

๑๐. นันทิยสักกสูตร

ว่าด้วยอยู่ด้วยความประมาทและไม่ประมาท

{๑๕๙๙} [๑๐๓๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล เจ้าศากยะพระนามว่านันทิยะ เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วทรงถวายบังคม

พระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

{๑๖๐๐} “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อริยสาวกใดไม่มีโสตาปัตติยังคธรรม ๔ ประการ โดยประการทั้งปวงในกาลทุกเมื่อ อริยสาวกนั้นใช่ไหมที่พระองค์ตรัสเรียกว่า ผู้อยู่ด้วยความประมาท”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนนันทิยะ อริยสาวกใดไม่มีโสตาปัตติยังคะ ๔ ประการ เราเรียกอริยสาวกนั้นว่า ‘เป็นคนนอก ตั้งอยู่ในฝ่ายปุถุชน’ ก็อริยสาวกเป็นผู้อยู่ด้วยความประมาทและอยู่ด้วยความไม่ประมาทอย่างไร ท่านจงฟังข้อนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” นันทิยศากยะทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

{๑๖๐๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนนันทิยะ ก็อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้อยู่ด้วยความประมาทอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘อิติปิ โส ภะคะวา... ภะคะวาติ’ ดังนี้ อริยสาวกนั้นพอใจแล้วด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้านั้น ไม่พยายามให้ยิ่งขึ้นไปเพื่อความสงัดในกลางวัน เพื่อหลีกเร้นในกลางคืน เมื่ออริยสาวกนั้นเป็นผู้ประมาทอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีปราโมทย์ เมื่อไม่มีปราโมทย์ ก็ไม่มีปีติ เมื่อไม่มีปีติ ก็ไม่มีปัสสัทธิ เมื่อไม่มีปัสสัทธิ ย่อมอยู่เป็นทุกข์ จิตของผู้มีความทุกข์ย่อมไม่เป็นสมาธิ เมื่อจิตไม่เป็นสมาธิ ธรรมทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏ เพราะธรรมทั้งหลายไม่ปรากฏ อริยสาวกนั้นย่อมถึงความนับว่าอยู่ด้วยความประมาทอีกข้อหนึ่ง นันทิยะ อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม ... วิญญูหีติ’ ดังนี้ ... อริยสาวกนั้นย่อมถึงความนับว่าอยู่ด้วยความประมาท

อีกข้อหนึ่ง นันทิยะ อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ ... โลกัสสาติ’ ดังนี้ ... อริยสาวกนั้นย่อมถึงความนับว่าอยู่ด้วยความประมาท

อีกข้อหนึ่ง นันทิยะ อริยสาวกประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้ว อันไม่ขาด... เป็นไปเพื่อสมาธิ อริยสาวกนั้นพอใจแล้วด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้วนั้น ไม่พยายามให้ยิ่งขึ้นไปเพื่อความสงัดในกลางวัน เพื่อหลีกเร้นในกลางคืน เมื่ออริยสาวกนั้นเป็นผู้ประมาทอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีปราโมทย์ เมื่อไม่มีปราโมทย์ ก็ไม่มีปีติ เมื่อไม่มีปีติ ก็ไม่มีปัสสัทธิ เมื่อไม่มีปัสสัทธิ ย่อมอยู่เป็นทุกข์ จิตของผู้มีความทุกข์ย่อมไม่เป็นสมาธิ เมื่อจิตไม่เป็นสมาธิ ธรรมทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏ เพราะธรรมทั้งหลายไม่ปรากฏ อริยสาวกนั้นย่อมถึงความนับว่าอยู่ด้วยความประมาทดูก่อนนันทิยะ อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้อยู่ด้วยความประมาทอย่างนี้แล

{๑๖๐๒} ดูก่อนนันทิยะ ก็อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘อิติปิ โส ภะคะวา ... ภะคะวาติ’ ดังนี้ อริยสาวกนั้น ยังไม่พอใจแล้วด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้านั้น พยายามให้ยิ่งขึ้นไปเพื่อความสงัดในกลางวัน เพื่อหลีกเร้นในกลางคืน เมื่ออริยสาวกนั้นเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่อย่างนี้ ย่อมเกิดปราโมทย์ เมื่อเกิดปราโมทย์ ย่อมเกิดปีติ เมื่อมีใจกอปรด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบ ย่อมได้เสวยสุข จิตของผู้มีความสุขย่อมเป็นสมาธิ เมื่อจิตเป็นสมาธิ ธรรมทั้งหลายย่อมปรากฏ เพราะธรรมทั้งหลายปรากฏ อริยสาวกนั้นย่อมถึงความนับว่าอยู่ด้วยความไม่ประมาท

อีกข้อหนึ่ง นันทิยะ อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม ... วิญญูหีติ’ ดังนี้ ... อริยสาวกนั้นย่อมถึงความนับว่าอยู่ด้วยความไม่ประมาทอีกข้อหนึ่ง นันทิยะ อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ ... โลกัสสาติ’ ดังนี้ ... อริยสาวกนั้นย่อมถึงความนับว่าอยู่ด้วยความไม่ประมาทอีกข้อหนึ่ง นันทิยะ อริยสาวกประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้ว ไม่ขาด... เป็นไปเพื่อสมาธิ อริยสาวกนั้นไม่พอใจแล้วด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้วนั้น พยายามให้ยิ่งขึ้นไปเพื่อความสงัดในกลางวัน เพื่อหลีกเร้นในกลางคืน เมื่ออริยสาวกนั้นเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่อย่างนี้ ย่อมเกิดปราโมทย์ เมื่อเกิดปราโมทย์ ย่อมเกิดปีติ เมื่อมีใจกอปรด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมได้เสวยสุข จิตของผู้มีความสุขย่อมเป็นสมาธิ เมื่อจิตเป็นสมาธิ ธรรมทั้งหลายย่อมปรากฏ เพราะธรรมทั้งหลายปรากฏ อริยสาวกนั้นย่อมถึงความนับว่าอยู่ด้วยความไม่ประมาทดูก่อนนันทิยะ อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้อยู่ด้วยความไม่ประมาทอย่างนี้แล”

จบ ปุญญาภิสันทวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมปุญญาภิสันทสูตร ๒. ทุติยปุญญาภิสันทสูตร

๓. ตติยปุญญาภิสันทสูตร ๔. ปฐมเทวปทสูตร

๕. ทุติยเทวปทสูตร ๖. เทวภาคสูตร

๗. มหานามสูตร ๘. วัสสสูตร

๙. กาฬิโคธาสูตร ๑๐. นันทิยสักกสูตร

๕. สคาถกปุญญาภิสันทวรรค

๑. ปฐมอภิสันทสูตร

ว่าด้วยห้วงบุญกุศล ๔ ประการ สูตรที่ ๑

{๑๖๐๓} [๑๐๓๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘อิติปิ โส กะคะวา... ภะคะวาติ’ ดังนี้ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๑อีกข้อหนึ๋ง ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม ... วิญญูหีติ’ ดังนี้ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๒อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ ... โลกัสสาติ’ ดังนี้ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๓ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้ว อันไม่ขาด... เป็นไปเพื่อสมาธิ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๔ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุข มี ๔ ประการนี้แล

{๑๖๐๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ใคร ๆ จะนับประมาณบุญของอริยสาวกผู้ประกอบด้วยห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการนี้ว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่ง