ปปาตสูตร เล่ม ๑๙

๒. ปปาตสูตร

ว่าด้วยเหวคือความเกิดเป็นต้น

{๑๗๒๘} [๑๑๑๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “มาเถิด ภิกษุทั้งหลาย พวกเราจักเข้าไปยังยอดเขากั้นเขตแดนเพื่อพักผ่อนกลางวันกัน” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าพร้อมด้วยภิกษุหมู่ใหญ่เสด็จเข้าไปยังยอดเขากั้นเขตแดน

ภิกษุรูปหนึ่งได้เห็นเหวใหญ่บนยอดเขากั้นเขตแดน ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เหวนี้ใหญ่ เหวนี้ใหญ่แท้ เหวอื่นที่ใหญ่กว่าและน่ากลัวกว่าเหวนี้มีไหม พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เหวอื่นที่ใหญ่กว่าและน่ากลัวกว่าเหวนี้มีอยู่”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เหวอื่นที่ใหญ่กว่าและน่ากลัวกว่าเหวนี้ เป็นไฉน”

{๑๗๒๙} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมอภิรมย์ยินดีในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิด ย่อมอภิรมย์ยินดียิ่งในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความแก่ เพื่อความตาย เพื่อความเศร้าโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นครั้นยินดีแล้ว ก็ปรุงแต่งสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิดบ้าง เพื่อความแก่บ้าง เพื่อความตายบ้าง เพื่อความเศร้าโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความโทมนัส

และความคับแค้นใจบ้าง ครั้นปรุงแต่งแล้ว ย่อมตกลงสู่เหวคือความเกิดบ้าง เหวคือความแก่บ้าง เหวคือความตายบ้าง เหวคือความเศร้าโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจบ้าง เรากล่าวว่าสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่พ้นไปจากความเกิด ความแก่ ความตาย ความเศร้าโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความโทมนัส ความคับแค้นใจ ย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ได้

{๑๗๓๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่ยินดีในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิด เพื่อความแก่ เพื่อความตาย เพื่อความเศร้าโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจ ครั้นไม่ยินดีแล้ว ย่อมไม่ปรุงแต่งสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิด เพื่อความแก่ เพื่อความตาย เพื่อความเศร้าโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจ ครั้นไม่ปรุงแต่งแล้ว ย่อมไม่ตกลงสู่เหว คือความเกิดบ้าง เหวคือความแก่บ้าง เหวคือความตายบ้าง เหวคือความเศร้าโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจบ้าง เรากล่าวว่าสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นจากความเกิด ความแก่ ความตาย ความเศร้าโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจ ย่อมพ้นจากทุกข์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียร เพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๓. มหาปริฬาหสูตร

ว่าด้วยความร้อนแรงที่มากกว่านรก

{๑๗๓๑} [๑๑๑๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีนรกที่ชื่อว่ามีความร้อนมากอยู่ ในนรกนั้นยังเห็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยนัยน์ตาได้ แต่ก็เห็นได้แต่รูปที่ไม่น่าปรารถนาอย่างเดียว ไม่เห็นรูปที่น่าปรารถนา เห็นได้แต่รูปที่ไม่น่าใคร่อย่างเดียว ไม่เห็นรูปที่น่าใคร่ เห็นได้แต่รูปที่ไม่น่าชอบใจอย่างเดียว ไม่เห็นรูปที่น่าชอบใจ ได้ฟังเสียงอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยโสตะได้ ... ได้สูดดมกลิ่นอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยฆานะได้.... ได้ลิ้มรสอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยชิวหาได้... ได้ถูกต้องโผฏฐัพพะอย่างใดอย่างหนึ่งด้วยกายได้... ได้รู้แจ้งธรรมารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งด้วยมโนได้ แต่รู้แจ้งได้แต่ธรรมารมณ์ที่ไม่น่าปรารถนาอย่างเดียว ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์ที่น่าปรารถนา รู้แจ้งได้แต่ธรรมารมณ์ที่ไม่น่าใคร่อย่างเดียว ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์ที่น่าใคร่ รู้แจ้งได้แต่ธรรมารมณ์ที่ไม่น่าพอใจอย่างเดียว ไม่รู้แจ้งธรรมารมณ์ที่น่าพอใจ”{๑๗๓๒} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ร้อนแรงมากแท้ ร้อนแรงมากดีแท้ ความร้อนแรงอื่นที่มากกว่าและน่ากลัวกว่าความร้อนแรงนี้มีไหม พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุ ความร้อนแรงอื่นที่มากกว่าและน่ากลัวกว่าความร้อนแรงนี้มีอยู่”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ความร้อนแรงอื่นที่มากกว่าและน่ากลัวกว่าความร้อนแรงนี้เป็นไฉน”

{๑๗๓๓} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะ