ปารสูตร เล่ม ๑๙

๓. วิรัทธสูตร

ว่าด้วยอริยมรรคที่ปรารภผิดและปรารภถูก

{๙๕} [๓๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยมรรคมีองค์ ๘ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยมรรคมีองค์ ๘ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๙๖} ก็อริยมรรคมีองค์ ๘ คืออะไรบ้าง คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยมรรคมีองค์ ๘ อันบุคคลเหล่าใด เหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วย อริยมรรคมีองค์ ๘ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย”

๔. ปารังคมสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นเครื่องให้ถึงฝั่ง

{๙๗} [๓๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๘ ประการนี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อถึงฝั่งจากที่มิใช่ฝั่ง ธรรม ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ ธรรม ๘ ประการนี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อถึงฝั่งจากที่มิใช่ฝั่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

“ในหมู่มนุษย์ ชนที่ไปถึงฝั่งนิพพานได้มีน้อย ส่วน {๙๘} หมู่สัตว์นอกนี้เลาะไปตามริมฝั่งเท่านั้น

ก็เหล่าชนที่ประพฤติตามธรรมในธรรมที่พระสุคตเจ้าตรัสไว้แล้วโดยชอบ จักข้ามบ่วงมฤตยูที่ข้ามได้ยากไปถึงฝั่งได้

บัณฑิตพึงละอกุศลธรรม ออกจากอาลัย อาศัยธรรมอันไม่มีอาลัย แล้วเจริญกุศลธรรม

บัณฑิตพึงปรารถนาความยินดียิ่งในวิเวกซึ่งเป็นที่ที่ยินดีได้ยาก ละกามทั้งหลายเสียแล้ว เป็นผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้กังวล พึงชำระตนให้ผ่องแผ้วจากเครื่องเศร้าหมองจิตเหล่าชนที่อบรมจิตด้วยดีโดยชอบในองค์ธรรมสามัคคีเครื่องตรัสรู้ และเหล่าชนที่ไม่ยึดมั่นถือมั่น ยินดีแล้วในการสละคืนความยึดมั่นถือมั่น สิ้นอาสวะแล้ว มีความรุ่งเรือง เป็นผู้ปรินิพพานแล้วในโลก”

๕. ปฐมสามัญญสูตร

ว่าด้วยสามัญญะและสามัญญผล

{๙๙} [๓๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงสามัญญะและสามัญญผลแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังเรื่องนั้น