อุตติยสูตร เล่ม ๑๙

๖. อุตติยสูตร

ว่าด้วยอาศัยศีลเจริญสติปัฏฐาน ๔

{๗๕๐} [๓๘๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ท่านพระอุตติยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมโดยย่อแก่ข้าพระองค์ ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังแล้วจะพึงปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานด้วยเถิด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุตติยะ เพราะฉะนั้น เธอจงชำระ เบื้องต้นของกุศลธรรมให้บริสุทธิ์เสียก่อน ก็อะไรเล่าเป็นเบื้องต้นของกุศลธรรม คือ ศีลที่บริสุทธิ์ดีและความเห็นที่ตรง {๗๕๑} ดูก่อนอุตติยะ เมื่อใดแลศีลของเธอจักบริสุทธิ์ดี และความเห็นของเธอตรง เมื่อนั้นเธอพึงอาศัยศีล ตั้งมั่นอยู่ในศีลแล้วเจริญสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ เธอจงพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ จงพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ... จงพิจารณาเห็นจิตในจิต ... จงพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ดูก่อนอุตติยะ เมื่อใด เธออาศัยศีล ตั้งมั่นอยู่ในศีลแล้วจักเจริญสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้อย่างนี้ เมื่อนั้น เธอจักถึงนิพพานอันเป็นฝั่งแห่งวัฏฏะได้”{๗๕๒} ครั้งนั้นแล ท่านพระอุตติยะชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป ครั้งนั้นแล ท่านพระอุตติยะปลีกตัวออกจากหมู่ อยู่ตามลำพัง

ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่ง<*> เองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ และท่านพระอุตติยะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย

๗. อริยสูตร

ว่าด้วยสติปัฏฐาน ๔ เป็นอริยะ

{๗๕๓} [๓๘๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้อันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว จัดเป็นอริยะ เป็นนิยยานิกะ ย่อมนำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแก่ผู้ทำตาม สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล อันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว จัดเป็นอริยะ เป็นนิยยานิกะ ย่อมนำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแก่ผู้ทำตาม”