ตถาคตสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

๒. ตถาคตสูตร

ว่าด้วยจักษุเป็นต้นเกิดแก่พระตถาคต

{๑๖๗๔} [๑๐๘๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่พระตถาคตทั้งหลายในธรรมที่ไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขอริยสัจ’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่พระตถาคตทั้งหลายในธรรมที่ไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘ทุกขอริยสัจนี้นั้นแลควรกำหนดรู้’ จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่พระตถาคตทั้งหลายในธรรมที่ไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘ทุกขอริยสัจนี้นั้นแล พระตถาคตทั้งหลายได้กำหนดรู้แล้ว’{๑๖๗๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่พระตถาคตทั้งหลายในธรรมที่ไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขสมุทยอริยสัจ... ทุกขสมุทยอริยสัจนี้นั้นแลควรละ... ทุกขสมุทยอริยสัจนี้นั้นแล พระตถาคตทั้งหลายได้ละแล้ว’

{๑๖๗๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่พระตถาคตทั้งหลาย ในธรรมที่ไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขนิโรธอริยสัจ... ทุกขนิโรธอริยสัจนี้นั้นแลควรทำให้แจ้ง... ทุกขนิโรธอริยสัจนี้นั้นแล พระตถาคตทั้งหลายได้ทำให้แจ้งแล้ว’

{๑๖๗๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่พระตถาคตทั้งหลายในธรรมที่ไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี้คือทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้นั้นแลควรเจริญ... จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแล้วแก่พระตถาคตทั้งหลายในธรรมที่ไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้นั้นแล พระตถาคตทั้งหลายได้เจริญแล้ว’

๓. ขันธสูตร

ว่าด้วยอุปาทานขันธ์เป็นทุกขอริยสัจ

{๑๖๗๘} [๑๐๘๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสัจมี ๔ เหล่านี้ อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ทุกขสมุทยอริยสัจ ทุกขนิโรธอริยสัจ ทุกขนิโรธคามินี ปฏิปทาอริยสัจ

{๑๖๗๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขอริยสัจคืออะไร ควรจะกล่าวได้ว่าคือ อุปาทานขันธ์ ๕ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป อุปาทานขันธ์คือเวทนา อุปาทานขันธ์คือสัญญา อุปาทานขันธ์คือสังขาร อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ นี้เรียกว่าทุกขอริยสัจ{๑๖๘๐} ก็ทุกขสมุทยอริยสัจคืออะไร คือ ตัณหาอันทำให้เกิดในภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ มีความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้น ๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา นี้เรียกว่าทุกขสมุทยอริยสัจ{๑๖๘๑} ก็ทุกขนิโรธอริยสัจคืออะไร คือ ความคลายกำหนัดและความดับโดยไม่เหลือ ความสละ ความสลัดทิ้ง ความปล่อยวาง ความไม่อาลัยตัณหา นั้นแหละ นี้เรียกว่าทุกขนิโรธอริยสัจ

{๑๖๘๒} ก็ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจคืออะไร คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ ๑ สัมมาสังกัปปะ ๑ สัมมาวาจา ๑ สัมมากัมมันตะ ๑ สัมมาอาชีวะ ๑ สัมมาวายามะ ๑ สัมมาสติ ๑ สัมมาสมาธิ ๑ นี้เรียกว่าทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ{๑๖๘๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสัจมี ๔ เหล่านี้แล เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”