มหานทีปราจีนนินนสูตร เล่ม ๑๙

๓๕. ปัญจมสมุททนินนสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญอริยมรรคเหมือนแม่น้ำมหีไหลไปสู่สมุทร

[๑๓๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๒๔๒} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำมหีไหลไปสู่สมุทร ... ฉันใด ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ... ฉันนั้นเหมือนกัน ...

๓๖. ฉัฏฐสมุททนินนสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญอริยมรรคเหมือนแม่น้ำใหญ่ไหลไปสู่สมุทร

[๑๓๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๒๔๓} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำใหญ่ ๆ สายใดสายหนึ่งนี้ คือ แม่นํ้าคงคา แม่น้ำยมุนา แม่น้ำอจิรวดี แม่น้ำสรภู แม่น้ำมหี ทั้งหมดนั้นล้วนไหลไปสู่สมุทร หลั่งไปสู่สมุทร บ่าไปสู่สมุทร ฉันใด ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่ ก็เป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๒๔๔} ก็ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่อย่างไรเล่า จึงเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันน้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิอันน้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเมื่อเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากอยู่อย่างนี้แล จึงเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน”

จบ อุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่สมุทร

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

หมวดที่ ๔ ว่าด้วยการน้อมไปสู่นิพพาน ๖ สูตรแรกอุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่ทิศปราจีน ๖ สูตรหลังอุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่สมุทร รวมเป็น ๑๒ สูตร

๑๐. อัปปมาทวรรค

๑. ตถาคตสูตร

ว่าด้วยพระตถาตต<*> เลิศกว่าสัตว์โลกทั้งปวง

{๒๔๕} [๑๓๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์โลกทั้งหลายที่ไม่มีเท้าก็ดี มีสองเท้าก็ดี มีสี่เท้าก็ดี มีรูปก็ดี ไม่มีรูปก็ดี มีสัญญาก็ดี ไม่มีสัญญาก็ดี จะว่ามีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่ก็ดี มีประมาณเท่าใด พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า บัณฑิตกล่าวว่าเป็นผู้เลิศกว่าสัตว์โลกเหล่านั้น ฉันใด กุศลธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วนมีความไม่ประมาทเป็นมูล รวมลงในความไม่ประมาท ความไม่ประมาทบัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ากุศลธรรมเหล่านั้น ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุผู้ไม่ประมาทแล้วพึงหวังคุณข้อนี้ได้ว่า ‘จักเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ จักทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๒๔๖} ก็ภิกษุผู้ไม่ประมาทแล้วย่อมเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้อย่างไรเล่า คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสสัดทิ้ง ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่ประมาทแล้วย่อมเจริญ อริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้อย่างนี้แล”

เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๒๔๗} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์โลกทั้งหลายที่ไม่มีเท้าก็ดี มีสองเท้าก็ดี มีสี่เท้าก็ดี มีเท้ามากก็ดี ... อันภิกษุผู้ไม่ประมาทแล้วพึงหวังคุณข้อนี้ได้ว่า ‘จักเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ จักทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้’