๑๐. วิฬารสูตร เล่ม ๑๖

สาวตฺถิยํ วิหรติ... เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ อติเวลํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ “มา อายสฺมา อติเวลํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชี”ติ. โส [ ](๑) ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน น วิรมติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ “อิธ ภนฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ อติเวลํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชติ, ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ “มา อายสฺมา อติเวลํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชี”ติ. โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน น วิรมตี”ติ.

ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเว วิฬาโร สนฺธิสมลสงฺกตีเร ฐิโต อโหสิ มุทุมูสึ อาคมยมาโน,(๒) ยตฺถาหํ มุทุมูสิ โคจราย ปกฺกมิสฺสติ, ตตฺเถว นํ คเหตฺวา ขาทิสฺสามีติ. อถ โข โส ภิกฺขเว มุทุมูสิ โคจราย ปกฺกามิ. ตเมนํ วิฬาโร คเหตฺวา สหสา มํสํ ขาทิตฺวา(๓) อชฺโฌหริ. ตสฺส สา มุทุมูสิ อนฺตมฺปิ ขาทิ อนฺตคุณมฺปิ ขาทิ. โส ตโตนิทานํ มรณมฺปิ นิคจฺฉติ มรณมตฺตมฺปิ ทุกฺขํ. เอวเมว โข ภิกฺขเว อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ, ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ

วา ทุปฺปารุตํ วา, ตสฺส มาตุคามํ ทิสฺวาน ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ, โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน มรณํ วา นิคจฺฉติ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. มรณํ เหตํ ภิกฺขเว อริยสฺส วินเย, โย สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. มรณมตฺตํ เหตํ ภิกฺขเว ทุกฺขํ, ยทิทํ อญฺญตรํ สงฺกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ยถารูปาย อาปตฺติยา วุฏฺฐานํ ปญฺญายติ. ตสฺมาติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ “รกฺขิเตน(๔) กาเยน รกฺขิตาย วาจาย รกฺขิเตน จิตฺเตน อุปฏฺฐิตาย สติยา สํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามา”ติ. เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ. ทสมํ.

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ...

สมัยนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเที่ยวไปในตระกูลเกินเวลา ภิกษุทั้งหลายจึงกล่าวตักเตือน เธอว่า ‘ท่านอย่าเที่ยวไปในตระกูลเกินเวลาเลย’ เธอถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือน (แต่)ยังไม่เลิก ลำดับนั้น ภิกษุจำนวนมากเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปหนึ่งในพระธรรมวินัยนี้เที่ยวไปในตระกูลเกิน เวลา ภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือนเธอว่า ‘ท่านอย่าเที่ยวไปในตระกูลเกินเวลา’ เธอ ถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือนจึงไม่พอใจ”

“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ได้มีแมวยืนคอยจับลูกหนูอยู่ที่กองหยาก เยื่อข้างทางระบายคูถจากบ้าน ระหว่างเรือนสองหลังต่อกัน ด้วยคิดว่า ‘ลูกหนูนี้จัก ไปหาเหยื่อในที่ใด เราจักจับมันกินในที่นั้น’ ต่อมา ลูกหนูออกไปหาเหยื่อ แมวก็จับ ลูกหนูนั้นแล้วรีบกัดกลืนลงไป ลูกหนูก็กัดทั้งไส้ใหญ่และไส้น้อยของแมวนั้น แมวนั้น จึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตายเพราะการกินนั้น

ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็เหมือนกัน เวลาเช้าครองอันตรวาสกถือบาตรและ จีวร ไม่รักษากายวาจาจิต ไม่ตั้งสติให้มั่นคง ไม่สำรวมอินทรีย์เข้าไปบิณฑบาตยัง บ้านหรือนิคม เธอเห็นมาตุคามนุ่งห่มไม่เรียบร้อยในที่นั้น ราคะก็รบกวนจิตของเธอ เพราะเห็นมาตุคามนุ่งห่มไม่เรียบร้อย เธอถูกราคะรบกวนจิต จึงถึงความตายหรือ ทุกข์ปางตาย การที่เธอบอกคืนสิกขากลับมาเป็นคฤหัสถ์นั้น จัดเป็นความตายใน วินัยของพระอริยะ การที่เธอต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง (และ) การประพฤติ วัตรเพื่อออกจากอาบัติตามที่ต้องนั้น จัดเป็นทุกข์ปางตายภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลาย จักรักษากายวาจาจิต ตั้งสติให้มั่นคง สำรวมอินทรีย์ เข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือ นิคม’ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้”

พิฬารสูตรที่ ๑๐ จบ