๑๑. ปัพพตูปมสูตร ที่ ๓ เล่ม ๑๖

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญขุนเขาหิมวันต์ที่

หมดไปสิ้นไปนี้แลมากกว่า ก้อนหินขนาดเมล็ดผักกาด ๗ ก้อนที่ยังเหลืออยู่มีประมาณน้อย ก้อนหินขนาดเมล็ดผักกาด ๗ ก้อนที่ยังเหลืออยู่เมื่อเทียบกับขุนเขาหิมวันต์ที่หมดไปสิ้นไปแล้ว ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐”

{๓๓๐}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ความทุกข์ที่หมดไปสิ้นไปของบุคคลผู้เป็นพระอริยสาวก ผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ตรัสรู้แล้วมีมากกว่า ส่วนที่เหลือมี

ประมาณน้อย ความทุกข์อย่างยิ่งใน ๗ อัตภาพเมื่อเทียบกันกับกองทุกข์ที่

หมดสิ้นไปก่อน ก็ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การตรัสรู้ธรรมให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้ การได้ธรรมจักษุให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้แล” (๑๐)

๑๑. ตติยปัพพตสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยก้อนหินกับภูเขาพระสิเนรุ สูตรที่ ๓

{๓๓๑}[๘๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษพึงวางก้อนหินขนาดถั่วเขียว ๗ ก้อนไว้ที่ขุนเขาสิเนรุ เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างก้อนหินขนาดเมล็ดถั่วเขียว ๗ ก้อนที่บุรุษวางไว้กับขุนเขาสิเนรุ อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขุนเขาสิเนรุนี้แล

มากกว่า ก้อนหินขนาดเมล็ดถั่วเขียว ๗ ก้อนที่บุรุษวางไว้มีประมาณน้อยก้อนหินขนาดเมล็ดถั่วเขียว ๗ ก้อนที่บุรุษวางไว้เมื่อเทียบกับขุนเขาสิเนรุแล้วไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐”

{๓๓๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘‘ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย การบรรลุคุณวิเศษแห่งกัญเดียรถีย์ สมณพราหมณ์ และปริพาชกเมื่อเทียบกับการบรรลุโสดาปัตติมรรคของบุคคลผู้เป็นอริยสาวก ผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ก็ไม่ถึงเสิ้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิมีความสำเร็จยิ่งใหญ่อย่างนี้ มีความรู้ยิ่งใหญ่อย่างนี้แล” (๑๑)

จบอภิสมยวรรคที่ ๑๐

รวมพระสูตรที่มีในสังยุตนี้ คือ

๑. นขสิขาสูตร ๒. โปกขรณีสูตร

๒. สัมเภชชอุทกสูตร ๔. ทุติยสัมเภชชอุทกสูตร

๕. ปฐวีสูตร ๖. ทุติยปฐวีสูตร

๗. สมุททสูตร ๘. ทุติยสมุททสูตร

๙. ปัพพตสูตร ๑๐. ทุติยปัพพตสูตร

๑๑. ตติยปัพพตสูตร

จบ อภิสมยสังยุต

๓. ธาตุสังยุต

๑. นานัตตวรรค

หมวดว่าด้วยความต่าง

๑. ธาตุนานัตตสูตร

ว่าด้วยความต่างกันแห่งธาตุ

{๓๓๓}[๘๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงความต่างกันแห่งธาตุแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงตั้งใจฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

{๓๓๔}“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งธาตุเป็นไฉน คือ จักขุธาตุรูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ โสตธาตุ สัททธาตุ โสตวิญญาณธาตุ ฆานธาตุคันธธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ ชิวหาธาตุ รสธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ กายธาตุโผฎฐัพพธาตุ กายวิญญาณธาตุ มโนธาตุ ธัมมธาตุ มโนวิญญาณธาตุ นี้เราเรียกว่า ความต่างแห่งธาตุ (๑)

๒. ผัสสนานัตตสูตร

Cว่าด้วยความต่างกันแห่งผัสสะ

{๓๓๕}[๘๖]สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกัน

แห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็