๓. ฆฏสูตร เล่ม ๑๖

๑ เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ สารีปุตฺโต อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน ราชคเห วิหรนฺติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป เอกวิหาเร. อถ โข อายสฺมา สารีปุตฺโต สายณฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ; เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สารีปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ :

วิปฺปสนฺนานิ โข เต อาวุโส โมคฺคลฺลาน อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ มุขวณฺโณ ปริโยทาโต, สนฺเตน นูนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน อชฺช วิหาเรน วิหาสีติ. โอฬาริเกน ขฺวาหํ อาวุโส อชฺช วิหาเรน วิหาสึ, อปิจ เม อโหสิ “ธมฺมี กถา”ติ. เกน สทฺธึ ปนายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส อโหสิ “ธมฺมี กถา”ติ ? ภควตา โข เม อาวุโส สทฺธึ อโหสิ “ธมฺมี กถา”ติ. ทูเร โข อาวุโส ภควา, เอตรหิ สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. กินฺนุ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺ-ลาโน ภควนฺตํ อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ, อุทาหุ ภควา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อิทฺธิยา อุปสงฺกมีติ ? น ขฺวาหํ อาวุโส ภควนฺตํ อิทฺธิยา อุปสงฺกมึ, นปิ มํ ภควา อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ. อปิจ เม ยาวตา ภควา เอตฺตาวตา ทิพฺพจกฺขุํ วิสุชฺฌิ ทิพฺพา จ โสตธาตุ. ภควโตปิ ยาวตาหํ เอตฺตาวตา ทิพฺพจกฺขุํ วิสุชฺฌิ ทิพฺพา จ โสตธาตูติ. ยถากถํ ปนายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ภควตา สทฺธึ อโหสิ “ธมฺมี กถา”ติ.

อิธาหํ อาวุโส ภควนฺตํ เอตทโวจํ “อารทฺธวีริโย อารทฺธวีริโยติ ภนฺเต วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต อารทฺธวีริโย โหตี”ติ ? เอวํ วุตฺเต มํ อาวุโส ภควาปิ เอตทโวจ “อิธ โมคฺคลฺลาน ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ ‘กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตุ, สรีเร อวสุสฺสตุ(๑) มํสโลหิตํ, ยํนฺตํ ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปตฺตพฺพํ, น ตํ อปาปุณิตฺวา วีริยสฺส สณฺฐานํ ภวิสฺสตี’ติ. เอวํ โข โมคฺคลฺลาน อารทฺธวีริโย โหตี”ติ. เอวํ โข เม อาวุโส ภควตา สทฺธึ อโหสิ ธมฺมี กถาติ.

เสยฺยถาปิ อาวุโส หิมวโต ปพฺพตราชสฺส ปริตฺตา ปาสาณสกฺขรา ยาวเทว อุปนิกฺเขปน- มตฺตาย. เอวเมว โข มยํ อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ยาวเทว อุปนิกฺเขปนมตฺตาย. อายสฺมา หิ มหาโมคฺคลฺลาโน มหิทฺธิโก มหานุภาโว อากงฺขมาโน กปฺปํ ติฏฺเฐยฺยาติ.

เสยฺยถาปิ อาวุโส มหติยา โลณฆฏาย ปริตฺตา โลณสกฺขราย ยาวเทว อุปนิกฺเขปนมตฺตาย. เอวเมว โข มยํ อายสฺมโต สารีปุตฺตสฺส ยาวเทว อุปนิกฺเขปนมตฺตาย. เอวเมว โข มยํ อายสฺมโต สารีปุตฺตสฺส ยาวเทว อุปนิกฺเขปนมตฺตาย. อายสฺมา หิ สารีปุตฺโต ภควตา อเนกปริยาเยน โถมิโต วณฺณิโต ปสตฺโถ :

“สารีปุตฺโต ว ปญฺญาย สีเลน อุปสเมน จ

โยปิ ปารคโต ภิกฺขุ เอตาวปรโม(๒) สิยา”ติ.

อิติห เต อุโภ มหานาคา อญฺญมญฺญสฺส สุภาสิตํ สุลปิตํ สมนุโมทึสูติ. ตติยํ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิก- เศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะอยู่ ในวิหารหลังเดียวกัน ในพระเวฬุวันสถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์ ครั้นใน เวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้น เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึง ที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันกับท่านพระมหา- โมคคัลลานะแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กล่าวกับท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า“ท่านโมคคัลลานะ อินทรีย์ของท่านผ่องใสยิ่งนัก ผิวหน้าของท่านบริสุทธิ์ ผุดผ่อง ชะรอยวันนี้ ท่านจะอยู่ด้วยวิหารธรรมอันละเอียด”

“ท่านผู้มีอายุ วันนี้ผมอยู่ด้วยวิหารธรรมอันหยาบ แต่ผมได้มีการสนทนาธรรม”

“ท่านได้สนทนาธรรมกับใคร”

“ผมได้สนทนาธรรมกับพระผู้มีพระภาค”

“เดี๋ยวนี้ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ- บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ไกลนัก ท่านไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคด้วยฤทธิ์หรือ หรือว่าพระองค์เสด็จมาหาท่านด้วยฤทธิ์”

“ผมไม่ได้ไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคด้วยฤทธิ์ แม้พระองค์ก็ไม่ได้เสด็จมาหาผม ด้วยฤทธิ์ แต่ผมมีตาทิพย์และหูทิพย์อันหมดจดเท่าพระผู้มีพระภาค แม้พระผู้มี พระภาคก็ทรงมีทิพพจักขุและทิพพโสตธาตุอันหมดจดเท่าผม”

“ท่านได้สนทนาธรรมกับพระผู้มีภาคว่าอย่างไร”

“ผมได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่พระองค์ตรัสว่า ‘ผู้ปรารภความเพียร ผู้ปรารภความเพียร’ ด้วยเหตุเท่าไรหนอ ภิกษุจึงชื่อว่าเป็น ผู้ปรารภความเพียร’ เมื่อผมทูลถามอย่างนี้ แม้พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับผมว่า ‘โมคคัลลานะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ด้วยตั้งสัตยาธิษฐาน ว่า ‘เนื้อและเลือดในร่างกายจงเหือดแห้งไปจะเหลืออยู่แต่หนัง เอ็น กระดูกก็ตามทีเถิด ผลอันใดพึงบรรลุได้ด้วยเรี่ยวแรงของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความ บากบั่นของบุรุษ (ถ้า)ไม่บรรลุผลนั้นแล้วก็จักไม่หยุดความเพียร ภิกษุชื่อว่าป็นผู้ ปรารภความเพียรเป็นอย่างนี้’ ผมได้สนทนาธรรมกับพระผู้มีพระภาคอย่างนี้เปรียบเหมือนก้อนหินเล็ก ๆ ที่บุคคลเอาไปวางเทียบกับขุนเขาหิมพานต์ ฉันใด ผมเมื่อเปรียบเทียบกับท่านก็ฉันนั้น แท้จริง ท่านเป็นผู้มีฤทธานุภาพมาก เมื่อปรารถนา พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัปแล”

“ท่านผู้มีอายุ เปรียบเหมือนก้อนเกลือเล็ก ๆ ที่บุคคลเอาไปวางเทียบกับหม้อ เกลือใหญ่ฉันใด ผมเมื่อเปรียบเทียบกับท่านก็ฉันนั้น แท้จริง ท่านเป็นผู้ที่พระผู้มี พระภาคทรงชมเชย สรรเสริญ ยกย่องโดยอเนกปริยายเป็นต้นว่า

“ภิกษุผู้ถึงฝั่งพระนิพพาน ผู้ยอดเยี่ยมด้วยปัญญา

ศีลและอุปสมะ คือสารีบุตร นี้แหละ”

พระมหาเถระผู้ประเสริฐทั้ง ๒ นั้น เพลิดเพลินคำสนทนาที่เป็นสุภาษิตของกัน และกันด้วยประการฉะนี้

ฆฏสูตรที่ ๓ จบ