๑๐. เวปุลลปัพพตสูตร เล่ม ๑๖

กันมาโดยกาลนานนี้ มิใช่หาได้ง่ายเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า

ลังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน” (๘)

๙. ธีตุสูตร

ว่าด้วยสัตว์โลกที่ไม่เคยเป็นธิดากันหายาก

{๔๕๕}[๑๔๒] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... สัตว์โลกที่ไม่เคยเป็นธิดา

กันมาโดยกาลนานนี้ มิใช่หาได้ง่ายเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า

สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ เมื่อเหล่าสัตว์โลกผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ สัตว์โลกทั้งหลายได้เสวยทุกข์ ได้เสวยความเผ็ดร้อนได้เสวยความพินาศ ได้เพิ่มพูนป่าช้ากันมาตลอดกาลนาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัด เพียง

พอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน” (๙)

๑๐. เวปุลลปัพพตสูตร

ว่าด้วยความเปลี่ยนแปลงของฎเขาเวปุลละ

{๔๕๖}[๑๔๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้

พระนครราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

{๔๕๗}“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้

เมื่อเหล่าสัตว์โลกผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ภูเขาเวปุลละนี้ได้ชื่อวาปาจีนวังสะ สมัยนั้นแล หมู่มนุษย์มีชื่อว่าติวรามีอายุประมาณ๔๐,๐๐๐ ปี หมู่มนุษย์ชื่อว่าติวราปีนขึ้นภูเขาปาจีนวังสะใช้เวลา ๔วัน ลงก็ใช้เวลา ๔ วัน สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงพระนามว่ากกุสันธะเสด็จอุบัติขึ้นในโลก พระผู้มีพระภาค กกุสันธอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมีพระสาวกคู่หนึ่งซึ่งเป็นคู่เลิศเป็นคู่เจริญ ชื่อว่าวิธูระและสัญชีวะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงดูเถิด ชื่อแห่ง ภูเขานี้นั้นแลก็อันตรธานไปแล้ว มนุษย์เหล่านั้นก็ทำกาละไปแล้ว และพระผู้มี

พระภาคเจ้าพระองค์นั้นก็ปรินิพพานไปแล้ว สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้

ไม่ยั่งยืนอย่างนี้ ไม่น่าชื่นใจอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัด เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน

{๔๕๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ภูเขาเวปุลละนี้มีชื่อว่าวงกต

สมัยนั้นแล หมู่มนุษย์มีชื่อว่าโรหิตัสสะ มีอายุประมาณ ๓๐,๐๐๐ ปี หมู่

มนุษย์ชื่อว่าโรหิตัสสะขึ้นภูเขาวงกตใช้เวลา ๓ วัน ลงก็ใช้เวลา ๓ วัน สมัยนั้นพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงพระนามว่าโกนาคมนะเสด็จอุบัติขึ้นในโลก พระผู้มีพระภาคโกนาคมนะอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมีพระสาวกคู่หนึ่งซึ่งเป็นคู่เลิศเป็นคู่เจริญ ชื่อว่าภิยโยสะและอุตตระ ดูก่อนภิกษุ

ทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงดูเถิด ชื่อแห่งภูเขานี้นั้นแลก็อันตรธานไปแล้ว

มุนษย์เหล่านั้นก็ทำกาละไปแล้ว และพระผู้มีพระเจ้าองค์นั้นก็ปรินิพพานไปแล้วสังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ ... เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

{๔๕๙} เรื่องเคยมีมาแล้ว ภูเขาเวปุลละนี้มีชื่อว่าสุปัสสะ

สมัยนั้นแล หมู่มนุษย์มีชื่อว่าสุปปิยา มีอายุประมาณ ๒๐,๐๐๐ ปี หมู่มนุษย์

ชื่อว่าสุปปิยาขึ้นภูเขาสุปัสสะใช้เวลา ๒ วัน ลงก็ใช้เวลา ๒ วัน สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงพระนามว่ากัสสปะเสด็จอุบัติขึ้นในโลกพระผู้มีพระภาคกัสสปอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ามีพระสาวกคู่หนึ่งซึ่งเป็นคู่เลิศเป็นคู่เจริญชื่อว่าติสสะและภารทวาชะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงดูเถิด ชื่อแห่งภูเขานี้นั้นแลก็อันตรธานไปแล้ว มนุษย์เหล่านั้นก็ทำกาละไปแล้ว และพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นก็ปรินิพพานแล้ว สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ ... เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน

{๔๖๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บัดนี้แล ภูเขาเวปุลละนี้มีชื่อว่าเวปุลละทีเดียวก็บัดนี้ หมู่มนุษย์เหล่านี้มีชื่อว่ามาคธะ หมู่มนุษย์ชื่อว่ามาคธะมีอายุน้อยนิดหน่อย ผู้ที่อายุยืนก็มีอายุเพียง ๑๐๐ ปี น้อยหรือมากกว่านั้นบ้าง หมู่มนุษย์ชื่อว่ามาคธะขึ้นเวปุลลบรรพตเพียงครู่เดียว ลงก็เพียงครู่เดียว และบัดนี้พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นี้ก็คือเราอุบัติขึ้นแล้วในโลก ก็เราแลมีพระสาวกคู่หนึ่งซึ่งเป็นคู่เลิศเป็นคู่เจริญชื่อว่าสารีบุตรและโมคคัลลานะ ดูก่อน

ภิกษุทั้งหลาย จักมีสมัยหนึ่งที่ชื่อแห่งภูเขานี้จักอันตรธานไป หมู่มนุษย์

เหล่านี้จักทำกาละไป และเราเองจักปรินิพพานไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ ไม่ยั่งยืนอย่างนี้ ไม่น่าชื่นใจอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัดเพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน”

{๔๖๑}พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้วจึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

ภูเขาปาจีนวังสะเป็นของหมู่มนุษย์ชื่อว่าสิวรา ภูเขา

วงกตเป็นของหมู่มนุษย์ชื่อว่าโรหิตัสสะ ภูเขาสุปัสสะ

เป็นของหมู่มนุษย์ชื่อว่าสุปปิยา และภูเขาเวปุละเป็นของ

หมู่มนุษย์ชื่อว่ามาคธะ

สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอมีอันเกิดขึ้นและเสื่อมไป

เป็นธรรมดา ครั้นเกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความที่สังขาร

เหล่านั้นสงบระงับไปเป็นสุข (๑๐)

จบ วรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ทุคคตสูตร ๒. สุขิตสูตร

๓. ติงสมัตตสูตร ๔. มาตุสูตร

๕. ปิตุสูตร ๖. ภาตุสูตร

๗. ภคินิสูตร ๘. ปุตตสูตร

๙. ธีตุสูตร ๑๐. เวปุลลปัพพตสูตร

จบ อนมตัคคสังยุต

๕. กัสสปสังยุต

๑. สันตุฏฐสูตร

ว่าด้วยทรงสรรเสริญพระมหากัสสปะว่าเป็นผู้สันโดษ

{๔๖๒}[๑๔๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

กัสสปะนี้เป็นผู้สันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ มีปกติกล่าวสรรเสริญคุณแห่ง

สันโดษด้วยจีวรตามมีตามได้ ไม่ถึงการแสวงหาที่ไม่เหมาะไม่ควรเพราะจีวรเป็นเหตุ เมื่อไม่ได้จีวร ก็ไม่ตกใจ ครั้นได้แล้วก็ไม่เกี่ยวเกาะ ไม่หมกมุ่นไม่ยึดติด มีปกติเห็นโทษ รู้ประโยชน์ ใช้สอยอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กัสสปะนี้เป็นผู้สันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้

มีปกติกล่าวสรรเสริญคุณแห่งสันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ ไม่ถึงการ

แสวงหาที่ไม่เหมาะไม่ควรเพราะบิณฑบาตเป็นเหตุ เมื่อไม่ได้บิณฑบาตก็ไม่ตกใจครั้นได้แล้วก็ไม่เกี่ยวเกาะ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดติด มีปกติเห็นโทษ รู้ประโยชน์บริโภคขบฉันอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กัสสปะนี้เป็นผู้สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้

มีปกติกล่าวสรรเสริญคุณแห่งสันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามได้ ไม่ถึงการแสวงหาที่ไม่เหมาะไม่ควรเพราะเสนาสนะเป็นเหตุ เมื่อไม่ได้เสนาสนะ ก็ไม่ตกใจ ครั้นได้แล้วก็ไม่เกี่ยวเกาะ ไม่หมกมุ่น ไม่ยึดติด มีปกติเห็นโทษ รู้ประโยชน์ ใช้สอยอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กัสสปะนี้เป็นผู้สันโดษด้วยเภสัชบริขารซึ่งเป็น

ปัจจัยแห่งคนไข้ตามมีตามได้ มีปกติกล่าวสรรเสริญคุณแห่งสันโดษด้วย

เภสัชบริขารซึ่งเป็นปัจจัยแห่งคนไข้ตามมีตามได้ ไม่ถึงการแสวงหาที่ไม่เหมาะ