๙. สมณพราหมณสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๖

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สังขารเป็นไฉน คือ สังขาร ๓ ประการเหล่านี้

ได้แก่ กายสังขาร ๑ วจีสังขาร ๑ จิตตสังขาร ๑ นี้เรียกว่าสังขาร เพราะอวิชชาเกิด สังขารจึงเกิด เพราะอวิชชาดับ สังขารจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘นี้เท่านั้นเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับสังขาร คือ ความเห็นชอบ ๑ ความดำริชอบ ๑ เจรจาชอบ ๑ การงานชอบ ๑ เลี้ยงชีวิตชอบ ๑ พยายาม

ชอบ ๑ ระลึกชอบ ๑ ตั้งใจมั่นชอบ ๑

{๙๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะภิกษุย่อมรู้ทั่วถึงชรามรณะอย่างนี้ ย่อมรู้ทั่วถึงเหตุเกิดแห่งชรามรณะอย่างนี้ ย่อมรู้ทั่วถึงความดับแห่งชรามรณะอย่างนี้ย่อมรู้ทั่วถึงข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะอย่างนี้ ย่อมรู้ทั่วถึงชาติอย่างนี้ ... ย่อมรู้ทั่วถึงภพอย่างนี้ ... ย่อมรู้ทั่วถึงอุปาทานอย่างนี้ ... ย่อมรู้ทั่วถึงตัณหาอย่างนี้.... ย่อมรู้ทั่วถึงเวทนาอย่างนี้ ... ย่อมรู้ทั่วถึงผัสสะอย่างนี้... ย่อมรู้ทั่วถึงสฬายตนะอย่างนี้ ... ย่อมรู้ทั่วถึงนามรูปอย่างนี้ ... ย่อมรู้ทั่วถึงวิญญาณอย่างนี้ ... ย่อมรู้ทั่วถึงสังขารอย่างนี้ ย่อมรู้ทั่วถึงเหตุเกิดแห่งสังขารอย่างนี้ ย่อมรู้ทั่วถึงความดับแห่งสังขารอย่างนี้ ย่อมรู้ทั่วถึงข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขารอย่างนี้ ภิกษุนี้เราจึงเรียกว่า ‘ผู้ถึงพร้อมด้วยทิฎฐิบ้าง ‘ผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะ’ บ้าง ‘ผู้มาถึงสัทธรรมนี้, บ้าง ‘ผู้เห็นสัทธรรมนี้’บ้าง ‘ผู้ประกอบด้วยญาณอันเป็นเสขะ’ บ้าง ‘ผู้ประกอบด้วยวิชชาอันเป็นเสขะ’ บ้าง ‘ผู้บรรลุกระแสแห่งธรรม’ บ้าง ‘ผู้เป็นพระอริยะมีปัญญาเครื่องชำแรกกิเลส, บ้าง ‘ผู้อยู่ชิดประตูอมตนิพพาน’ บ้าง” (๘)

๙. สมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยเหตุความเป็นสมณะและพราหมณ์

{๙๔} [๒๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือ

พราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งย่อมไม่กำหนดรู้ชรามรณะ ย่อมไม่กำหนดรู้เหตุเกิดแห่งชรามรณะ ย่อมไม่กำหนดรู้ความดับแห่งชรามรณะ ย่อมไม่กำหนดรู้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะท ย่อมไม่กำหนดรู้ชาติ ... ย่อมไม่กำหนดรู้ภพ ... ย่อมไม่กำหนดรู้อุปาทาน ... ย่อมไม่กำหนดรู้ตัณหา... ย่อมไม่กำหนดรู้เวทนา ... ย่อมไม่กำหนดรู้ผัสสะ ... ย่อมไม่กำหนดรู้สฬายตนะ ...

ย่อมไม่กำหนดรู้นามรูป ... ย่อมไม่กำหนดรู้วิญญาณ ... ย่อมไม่กำหนดรู้สังขารย่อมไม่กำหนดรู้เหตุเกิดแห่งสังขาร ย่อมไม่กำหนดรู้ความดับแห่งสังขาร ย่อมไม่กำหนดรู้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่านี้ สมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะไม่ได้หรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ไม่ได้ ก็แลท่านเหล่านี้ยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะหรือประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์เพราะรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ย่อม

กำหนดรู้ชรามรณะ ย่อมกำหนดรู้เหตุเกิดแห่งชรามรณะ ย่อมกำหนดรู้

ความดับแห่งชรามรณะ ย่อมกำหนดรู้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะย่อมกำหนดรู้ชาติ ... ย่อมกำหนดรู้ภพ ... ย่อมกำหนดรู้อุปาทาน ... ย่อมกำหนดรู้ตัณหา ... ย่อมกำหนดรู้เวทนา ... ย่อมกำหนดรู้ผัสสะ ... ย่อมกำหนดรู้สฬายตนะ ... ย่อมกำหนดรู้นามรูป ... ย่อมกำหนดรู้วิญญาณ ....ย่อมกำหนดรู้สังขาร ย่อมกำหนดรู้เหตุเกิดแห่งสังขาร ย่อมกำหนดรู้ความดับ

แห่งสังขาร ย่อมกำหนดรู้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขารได้ {๙๕}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่านี้แลย่อมได้รับสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ ก็แลท่านเหล่านั้นทำให้

แจ้งซึ่งประโยชน์แห่งความเป็นสมณะและประโยชน์แห่งความเป็นพราหมณ์เพราะรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้,, [๙)

๑๐. ทุติยสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยฐานะที่สมณะและพราหมณ์จักล่วงพ้นสังขาร

{๙๖}[๓๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือ

พราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งย่อมไม่รู้ทั่วถึงชรามรณะ ย่อมไม่รู้ทั่วถึงเหตุเกิดแห่งชรามรณะ ย่อมไม่รู้ทั่วถึงความดับแห่งชรามรณะ ย่อมไม่รู้ทั่วถึงข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ข้อที่สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจักล่วงพ้นชรามรณะได้ นั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งย่อมไม่รู้ทั่วถึงชาติ ... ย่อมไม่รู้ทั่วถึงภพ ... ย่อมไม่รู้ทั่วถึงอุปาทาน... ย่อมไม่รู้ทั่วถึงตัณหา ... ย่อมไม่รู้ทั่วถึงเวทนา ... ย่อมไม่รู้ทั่วถึงสฬายตนะ... ย่อมไม่รู้ทั่วถึงนามรูป ... ย่อมไม่รู้ทั่วถึงวิญญาณ ... ย่อมไม่รู้ทั่วถึงสังขารย่อมไม่รู้ทั่วถึงเหตุเกิดแห่งสังขาร ย่อมไม่รู้ทั่วถึงความดับแห่งสังขาร ย่อมไม่รู้ทั่วถึงข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร ข้อที่สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจักล่วงพ้นสังขารทั้งหลายได้ นั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้

{๙๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลายสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งแลย่อมรู้ทั่วถึงชรามรณะ ย่อมรู้ทั่วถึงเหตุเกิดแห่งชรามรณะ ย่อมรู้ทั่วถึงความดับแห่งชรามรณะ ย่อมรู้ทั่วถึงข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะ ข้อที่สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจักล่วงพ้นชรามรณะได้ นั้นย่อมเป็นฐานะที่จะมีได้ สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งย่อมรู้ทั่วถึงชาติ ... ย่อมรู้ทั่วถึงภพ... ย่อมรู้ทั่วถึงอุปาทาน ... ย่อมรู้ทั่วถึงตัณหา ... ย่อมรู้ทั่วถึงเวทนา ... ย่อมรู้ทั่วถึงผัสสะ ... ย่อมรู้ทั่วถึงสฬายตนะ ... ย่อมรู้ทั่วถึงนามรูป ... ย่อมรู้ทั่ว

ถึงวิญญาณ ... ย่อมรู้ทั่วถึงสังขาร ย่อมรู้ทั่วถึงเหตุเกิดแห่งสังขาร ย่อม

รู้ทั่วถึงความดับแห่งสังขาร ย่อมรู้ทั่วถึงข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขาร ข้อ