๙. อริยสาวกสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๖

ดูก่อนพราหมณ์ ตถาคตแสดงธรรมโดยสายกลาง ไม่ข้องแวะส่วน

สุดทั้งสองนั้นดังนี้ว่า “เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ อนึ่ง เพราะอริชชาดับโดยไม่เหลือด้วยมรรคคือวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้,,

{๑๗๗}เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว โลกายติกพราหมณ์ได้

กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ท่านพระโคดม พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปไว้ในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้, ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ว่า เป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจนตลอดชีวิตจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป,, (๘)

๙. อริยสาวกสูตร

ว่าด้วยผู้ที่เป็นอริยสาวก

{๑๗๘}[๔๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

อริยสฺาวกผู้ได้สดับแล้วมีได้มีความสงสัยอย่างนี้ว่า ‘เมื่ออะไรมี อะไรจึงมีเพราะอะไรเกิดขึ้น อะไรจึงเกิดขึ้นหรือหนอ คือ (เมื่ออะไรมี สังขารจึงมีเมื่ออะไรมีวิญญาณจึงมี) เมื่ออะไรมี นามรูปจึงมี เมื่ออะไรมี สฬายตนะจึงมีเมื่ออะไรมี ผัสสะจึงมี เมื่ออะไรมี เวทนาจึงมี เมื่ออะไรมี ตัณหาจึงมี

เมื่ออะไรมี อุปาทานจึงมี เมื่ออะไรมี ภพจึงมี เมื่ออะไรมี ชาติจึงมีเมื่ออะไรมี ชรามรณะจึงมี’

{๑๗๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โดยที่แท้อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วย่อมมีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้นสิ่งนี้จึงเกิดขึ้น (เมื่ออวิชชามี สังขารจึงมี เมื่อสังขารมี วิญญาณจึงมี)เมื่อวิญญาณมี นามรูปจึงมี เมื่อนามรูปมี สฬายตนะจึงมี เมื่อสฬายตนะมีผัสสะจึงมี เมื่อผัสสะมี เวทนาจึงมี เมื่อเวทนามี ตัณหาจึงมี เมื่อตัณหามีอุปาทานจึงมี เมื่ออุปาทานมี ภพจึงมี เมื่อภพมี ชาติจึงมี เมื่อชาติมี

ชรามรณะจึงมี’ อริยสาวกนั้นย่อมรู้ประจักษ์อย่างนี้ว่า ‘โลกนี้ย่อมเกิดขึ้นอย่างนี้’

{๑๘๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วมิได้มีความสงสัยอย่างนี้ว่า‘เมื่ออะไรไม่มี อะไรจึงไม่มี เพราะอะไรดับ อะไรจึงดับ คือ เมื่ออะไรไม่มีสังขารจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี วิญญาณจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี นามรูปจึงไม่มีเมื่ออะไรไม่มี สฬายตนะจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ผัสสะจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มีเวทนาจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ตัณหาจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี อุปาทานจึงไม่มีเมื่ออะไรไม่มี ภพจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ชาติจึงไม่มี เมื่ออะไรไม่มี ชรามรณะจึงไม่มี’

{๑๘๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โดยที่แท้ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วย่อมมีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับสิ่งนี้จึงดับ คือ เมื่ออวิชชาไม่มี สังขารจึงไม่มี เมื่อสังขารไม่มี วิญญาณจึงไม่มี เมื่อวิญญาณไม่มี นามรูปจึงไม่มี เมื่อนามรูปไม่มี สฬายตนะจึงไม่มี ...

อุปาทานจึงไม่มี ... ภพจึงไม่มี ... ชาติจึงไม่มี เมื่อชาติไม่มี ชรามรณะจึง

ไม่มี อริยสาวกนั้นย่อมรู้ประจักษ์อย่างนี้ว่า ‘โลกนี้ย่อมดับอย่างนี้’

{๑๘๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในกาลใดแล อริยสาวกรู้ทั่วถึงเหตุเกิดและความดับแห่งโลกตามเป็นจริงอย่างนี้ ในกาลนั้น อริยสาวกนี้เราเรียกว่า ‘ผู้ถึง

พร้อมด้วยทิฏฐิ, บ้าง 'ผู้ถึงพร้อมด้วยทัสสนะ’ บ้าง ‘ผู้มาถึงสัทธรรมนี้’ บ้าง‘ผู้เห็นสัทธรรมนี้, บ้าง ‘ผู้ประกอบด้วยญาณอันเป็นเสขะ’ บ้าง ‘ผู้ประกอบด้วยวิชชาอันเป็นเสขะ’ บ้าง ‘ผู้บรรลุกระแสแห่งธรรม’ บ้าง ‘เป็นพระอริยะผู้มีปัญญาเครื่องชำแรกกิเลส’ บ้าง ‘ผู้อยู่ชิดประตูอมตนิพพาน, บ้าง (๙)

๑๐. ทุติยอริยสาวกสูตร

ว่าด้วยผู้ที่เป็นอริยสาวก สูตรที่ ๒

{๑๘๓}[๕๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าประหับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วย่อมไม่มีความสงสัยอย่างนี้ว่า ‘เมื่ออะไรมี อะไรจึงมีเพราะอะไรเกิดขึ้น อะไรจึงเกิดขึ้นหรือหนอ คือ เมื่ออะไรมี สังขารจึงมีเมื่ออะไรมี วิญญาณจึงมี เมื่ออะไรมี นามรูปจึงมี เมื่ออะไรมี สฬายตนะจึงมี เมื่ออะไรมี ผัสสะจึงมี เมื่ออะไรมี เวทนาจึงมี เมื่ออะไรมี ตัณหาจึงมี เมื่ออะไรมี อุปาทานจึงมี เมื่ออะไรมี ภพจึงมี เมื่ออะไรมี ชาติจึงมีเมื่ออะไรมี ชรามรณะจึงมี’

{๑๘๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โดยที่แท้ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วย่อมมีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น คือ เมื่ออวิชชามี สังขารจึงมี เมื่อสังขารมีวิญญาณจึงมี เมื่อวิญญาณมี นามรูปจึงมี เมื่อนามรูปมี สฬายตนะจึงมี เมื่อสฬายตนะมี ผัสสะจึงมี เมื่อผัสสะมี เวทนาจึงมี เมื่อเวทนามี ตัณหาจึงมี เมื่อตัณหามี อุปาทานจึงมี เมื่ออุปาทานมี ภพจึงมี เมื่อภพมี ชาติจึงมี เมื่อชาติมี ชรามรณะจึงมี,อริยสาวกนั้นย่อมรู้ประจักษ์อย่างนี้ว่า ‘โลกนี้ย่อมเกิดขึ้นอย่างนี้’

{๑๘๕}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วย่อมไม่มีความสงสัยอย่างนี้ว่า ‘เมื่ออะไรไม่มี อะไรจึงไม่มี เพราะอะไรดับ อะไรจึงดับหนอ คือ