พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธสังยุต จุลปัณณาสก์ · ทิฏฐิวรรค
๘. อภินิเวสสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๖๐–๓๖๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในทิฏฐิวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ขันธสังยุต จุลปัณณาสก์ ทิฏฐิวรรค อภินิเวสสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๗ หน้า ๒๔๙–๒๕๐
๘. อภินิเวสสูตร
ว่าด้วยเหตุเกิดความยึดมั่น
{๓๖๐} [๑๕๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรมีอยู่ เพราะอาศัยอะไร เพราะยึดมั่นอะไร ความพัวพันด้วยสังโยชน์และความยึดมั่นจึงเกิดขึ้น”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะอาศัยรูป เพราะยึดมั่นรูป ความพัวพันด้วยสังโยชน์และความยึดมั่นจึงเกิดขึ้น เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่ เพราะอาศัยวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ ความพัวพันด้วยสังโยชน์และความยึดมั่นจึงเกิดขึ้น”{๓๖๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่อาศัยสิ่งนั้น ความพัวพันด้วยสังโยชน์และความยึดมั่นจะพึงเกิดขึ้นได้หรือ”“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“เวทนา... สัญญา... สังขารทั้งหลาย... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่อาศัยสิ่งนั้น ความพัวพันด้วยสังโยชน์และความยึดมั่นจะพึงเกิดขึ้นได้หรือ”“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”
๙. ทุติยอภินิเวสสูตร
ว่าด้วยเหตุแห่งความยึดมั่น สูตรที่ ๒
{๓๖๒} [๑๕๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรมีอยู่ เพราะอาศัยอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงเกิดความพัวพันด้วยสังโยชน์ ความยึดมั่น และความหมกมุ่นจึงเกิดขึ้น”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก...”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะอาศัยรูป เพราะยึดมั่นรูป ความพัวพันด้วยสังโยชน์ ความยึดมั่น และความหมกมุ่น จึงเกิดขึ้น เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่ เพราะอาศัยวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ ความพัวพันด้วยสังโยชน์ ความยึดมั่นและความหมกมุ่นจึงเกิดขึ้น
จบ ๘. อภินิเวสสูตร ที่ ๑