พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ทิฏฐิสังยุต · ตติยเปยยาล
๑. นวาตสูตร เล่ม ๑๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๕๙–๔๖๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๒ ในตติยเปยยาลมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ทิฏฐิสังยุต ตติยเปยยาล นวาตสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๗ หน้า ๓๑๘–๓๑๙
๓. ตติยเปยยาล
๑. นวาตสูตร
ว่าด้วยเหตุเกิดมิจฉาทิฏฐิ
{๔๕๙} [๒๕๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ
มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด แม่นํ้าย่อมไม่ไหล สตรีมีครรภ์ย่อมไม่คลอด ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ย่อมไม่ขึ้นหรือไม่ตก ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ ดังนี้”
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ
พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก …”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะถีอมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป
จึงมีทิฎฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่เพราะถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’
{๔๖๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง,,
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า,,
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่
ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ ดังนี้ได้ไหม”
“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้น
เป็นทุกข์ เมื่อสิ่งนั้นมีอยู่ เพราะถือมั่นทุกข์ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’
เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่
ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฎฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ...ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ ดังนี้ได้ไหม”
“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้น
เป็นทุกข์ เมื่อสิ่งนั้นมีอยู่ เพราะถือมั่นทุกข์ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงเสาระเนียด’ ดังนี้”
[๒๕๑-๒๗๔] พึงเพิ่มข้อความอีก ๒๔ สูตรเหมือนในทุติยเปยยาลที่ ๒
๒๖. อทุกขมสูขีสูตร
ว่าด้วยอัตฅาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข
{๔๖๑} [๒๗๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ
มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’ ดังนี้”
จบ ๑. นวาตสูตร