๒. สมุทยสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๗

๓. ขัชชนิยวรรค

๑. อัสสาทสูตร

ว่าด้วยคุณโทษและการสลัดขันธ์ ๕

{๑๔๙} [๗๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ”

๒. สมุทยสูตร

ว่าด้วยการไม่รู้ความเกิดดับแห่งขันธ์ ๕

{๑๕๐} [๗๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ”

๓. ทุติยสมุทยสูตร

ว่าด้วยการรู้ความเกิดดับแห่งขันธ์ ๕

{๑๕๑} [๗๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ”

๔.อรหันตสูตร

ว่าด้วยลักษณะพระอรหันต์

{๑๕๒} [๗๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปไม่เที่ยง สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นควรเห็นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’เวทนาไม่เที่ยง ...

สัญญาไม่เที่ยง ...

สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ...

วิญญาณไม่เที่ยง สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นควรเห็นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’